Slavonië

Slavonië is de vlakke landbouwstreek in het oosten van Kroatië, tussen de Drava in het noorden, de Sava in het zuiden en de Donau in het oosten. De zee ligt ruim vierhonderd kilometer verderop en dat merk je aan alles. Geen kliffen en geen veerboten, maar maïs en zonnebloemen tot aan de horizon, ooibossen waar de rivieren buiten hun oevers treden en ooievaarsnesten op de schoorstenen van de dorpen. Dit is het deel van Kroatië waar vrijwel geen Nederlandse toerist komt.

Dat is meteen de eerlijke insteek. Slavonië is geen alternatief voor Dalmatië en doet ook geen moeite om dat te zijn. Het is de streek voor wie over de Donau wil varen, vogels kijkt, wijn zoekt buiten de bekende gebieden, of wil begrijpen wat hier in de jaren negentig is gebeurd. De keuken draait om varkensvlees, riviervis en paprika, een stuk pittiger dan aan de kust.

Waar begin je in Slavonië

Osijek is de logische uitvalsbasis, met 96.000 inwoners de vierde stad van het land. Het pronkstuk is de Tvrđa aan de Drava, het achttiende-eeuwse vestingstadsdeel dat de Habsburgers tegen de Ottomanen bouwden en dat als de best bewaarde barokke vesting van Kroatië geldt. Het is geen openluchtmuseum maar een bewoond stadsdeel, met terrassen rond de oude pestzuil. Daarbuiten is Osijek een groene rivierstad met lanen vol secessiegevels, een promenade langs het water en de oudste tram van het land.

Een klein uur naar het zuidoosten ligt Vukovar, aan de Donau. De stad is in Nederland bekend van het beleg van 1991, en dat verhaal loopt overal doorheen. De watertoren is met de inslagen bewaard gebleven en sinds 2020 te bezoeken, en de herdenkingsplekken vragen tijd. Vukovar is daarnaast een rivierstad, met het barokke kasteel Eltz uit 1751 aan het water en stroomafwaarts een modern museum over de Vučedol-cultuur van ruim vierduizend jaar oud.

Verder zijn er kleine plaatsen die je vanuit Osijek afgaat. Đakovo heeft een bakstenen kathedraal en een Lipizzaner-stoeterij, Ilok is het wijnstadje boven de Donau en Kutjevo ligt tegen de heuvels in het westen.

Natuur en de Donau

Natuurpark Kopački rit ligt in de hoek waar de Drava in de Donau stroomt. Het beslaat 231 vierkante kilometer en staat bij hoogwater grotendeels blank, en het is een van de grootste intacte moerasgebieden van Europa. Er zijn bijna driehonderd vogelsoorten geteld, waarvan er ongeveer honderdveertig broeden, en het park herbergt de grootste populatie zeearenden van het Donaubekken. Je verkent het vanaf het bezoekerscentrum bij Kopačevo, per boot door de kanalen of op de fiets over de dijken.

In het westen ligt natuurpark Papuk, een beboste bergrug die in 2007 als eerste in Kroatië werd opgenomen in het netwerk van UNESCO Global Geoparks. Dat dankt het aan de geologie, met de zuilvormige rotsen van Rupnica als bekendste plek.

En dan is er de Donau zelf. Vukovar is een aanlegplaats voor de riviercruises tussen Passau, Boedapest en Belgrado, en in het seizoen zijn er kortere rondvaarten.

Wijn en eten in Slavonië

Wijn is de sterkste kaart van deze streek. Ilok ligt op een heuvel boven de Donau en staat bekend om Traminac. Onder het Odescalchi-kasteel liggen kelders uit de vijftiende eeuw waar je proeft, en de Traminac uit 1947 ging in 1953 naar de kroning van Elizabeth II. Kutjevo, op de zuidhelling van Papuk, draait om Graševina, de meest geplante witte druif van het land. De kelder daar werd in 1232 door cisterciënzers gebouwd en is de oudste van Kroatië.

Kulen is het visitekaartje, een gerookte en gerijpte varkensworst die kleur en pit van de paprika krijgt. Slavonski kulen staat sinds 2017 als beschermde geografische aanduiding in het Europese register. Verder eet je čobanac, een dikke stoofpot van drie of vier soorten vlees, en fiš paprikaš, een vurig rode soep van riviervis, het liefst in een čarda langs het water. Paprika zit in bijna alles, en in het najaar hangen de rode strengen aan de gevels te drogen.

Hoe kom je er en hoe reis je rond

Luchthaven Osijek (OSI) is klein en heeft weinig verbindingen, dus vliegen is zelden de handigste route. De meeste mensen komen met de auto of via Zagreb, ongeveer 280 kilometer over de A3 en zo’n drie uur rijden. Er gaan ook bussen en treinen.

Ter plekke heb je echt een auto nodig. In Osijek en Vukovar kom je te voet en met de tram overal, maar Kopački rit, Ilok, Kutjevo en Papuk liggen verspreid en het busaanbod ertussen is mager. De wegen zijn leeg en parkeren kost bijna niets.

Beste reistijd voor Slavonië

Het klimaat is continentaal en uitgesproken. De zomers zijn heet, in juli en augustus regelmatig boven de dertig graden. De winters zijn koud en mistig, met dagen rond het vriespunt waarop je de overkant van de Drava niet ziet. De late lente en de vroege herfst zijn het prettigst, dus mei, juni en september.

Voor vogelaars ligt dat anders, want de trek door Kopački rit piekt in het voorjaar en het najaar. Wie voor de wijn komt, kiest september, als er geoogst wordt. Wil je de maandcijfers naast elkaar zien, kijk dan bij beste reistijd voor Kroatië.

Voor wie is Slavonië

Slavonië is een streek voor de tweede of derde keer Kroatië. Voor natuurliefhebbers en vogelaars, voor wie wijn proeft op plekken waar geen bus voorrijdt, en voor wie de recente geschiedenis wil begrijpen in plaats van er alleen over gelezen te hebben. Je betaalt hier een stuk minder dan aan de kust.

Wat het niet is, is een bestemming voor een eerste Kroatiëreis met kinderen die willen zwemmen. Daarvoor moet je aan zee zijn. Slavonië verkoopt geen kust, maar een rivier, een vlakte en een keuken.