Midden-Dalmatië
Midden-Dalmatië is het stuk kust waar de meeste Kroatië-reizigers uitkomen, en dat merk je meteen. Hier ligt de grootste stad van Dalmatië, met een Romeins keizerpaleis als oude binnenstad en de veerhaven pal ernaast. Van daaruit vertrekt de hele dag van alles de zee op. De regio loopt ruwweg van het middeleeuwse stadje in het noordwesten tot voorbij Gradac in het zuiden, met drie eilanden ervoor.
Wat deze kust anders maakt dan de rest van het land is de combinatie van hoogte en water. Onder Makarska rijst het Biokovo-gebergte tot ruim 1700 meter bijna recht uit zee op, en de stranden liggen op een smalle strook aan de voet daarvan. Tel daar drie totaal verschillende eilanden bij op en een rivierkloof die tot vlak achter de kust komt, en je snapt waarom mensen hier hun hele vakantie blijven in plaats van door te rijden.
Waar begin je in Midden-Dalmatië
Begin op het vasteland, in de driehoek rond de havenstad. Split is de logische basis: je slaapt binnen of naast de muren van het paleis van Diocletianus, loopt in tien minuten naar de veerkade en hebt bussen naar alle kanten. Een halfuur naar het westen ligt Trogir, een ommuurd stadje op een eilandje waarvan de hele kern op de UNESCO-lijst staat. Het is compacter en rustiger dan Split, en het ligt vlak bij de luchthaven. Veel reizigers slapen in Trogir en pakken Split er overdag bij.
Ten zuiden van de stad begint de Makarska-rivièra, de strook waar de bergwand en de zee elkaar het dichtst naderen. Makarska is er het levendige centrum, met een palmenboulevard om een halvemaanvormige baai en de kabelbaan en wandelpaden het Biokovo in. Iets noordelijker ligt Brela, kleiner en helemaal op zijn stranden gericht, waar de dennenbomen tot aan de witte kiezels doorlopen.
De eilanden liggen allemaal binnen twee uur varen en zijn onderling heel verschillend. Hvar is het bekendste en het meest uitbundige, met Venetiaanse pleinen, een vesting boven de daken en jachten in de haven. Aan de noordkant van datzelfde eiland ligt Stari-Grad, een van de oudste stadjes van Europa, met een Griekse akkervlakte erachter die ook op de werelderfgoedlijst staat. Vis is het verst weg en het stilst gebleven, met de Blauwe Grot op Biševo en verstopte baaien. En op Brač ligt Bol, waar je voor het strand Zlatni Rat komt en voor het uitzicht vanaf Vidova Gora.
Wil je meer dan zwemmen en slenteren, dan is Omis het adres. Daar duwt de rivier de Cetina zich door een steile kloof de zee in, met twee forten op de rotsen boven het stadje. Raften, ziplinen en kajakken vertrekken vanuit het centrum, en je bent er vanuit Split in drie kwartier.
Beste reistijd voor Midden-Dalmatië
Dit is het langste badseizoen van Kroatië. Vanaf eind mei is het water aangenaam en tot ver in oktober zijn er nog warme dagen. Juli en augustus zijn hier het drukst en het duurst van het hele land, want dan komen de Kroaten zelf er ook bij. Wie kan kiezen, gaat in mei, juni of september. September is misschien wel de beste maand van allemaal, want de zee heeft de hele zomer warmte opgeslagen en zwemt dan nog heerlijk terwijl de stranden alweer half leeg zijn. Kijk voor de maanden en temperaturen naar de beste reistijd voor Kroatië.
Hoe kom je er en hoe reis je rond
Vliegen doe je op luchthaven Split (SPU) bij Kaštela, tussen Split en Trogir in. Kom je met de auto, dan brengt de A1 je vanaf Zagreb in een kleine vier uur naar de kust. Maar het echte vervoersnetwerk hier is het water. De haven van Split is de veerboothub van Kroatië, met Jadrolinija en Krilo die de hele dag naar Brač, Hvar, Vis en verder varen. Wil je een route langs meerdere eilanden plannen, gebruik dan de routebouwer voor eilandhoppen in Kroatië.
Let wel op het verschil tussen de twee soorten boot. De snelle catamarans zijn alleen voor voetgangers, dus je auto gaat daar niet mee. Voor een auto neem je de gewone veerboot, en die vaart minder vaak en naar andere havens. In juli en augustus reserveer je een auto-overtocht ruim van tevoren.
Eten en drinken in Midden-Dalmatië
De klassieker is peka, vlees of octopus dat onder een ijzeren stolp in de as gaart. Je bestelt hem meestal een dag vooruit. Verder eet je hier pašticada, rundvlees dat urenlang in wijn en gedroogde pruimen stooft, met njoki ernaast. En natuurlijk gegrilde vis, die per kilo op tafel komt.
In het glas zit vooral Plavac Mali, de stevige rode druif van de steile wijnhellingen op Brač en Hvar. Op Vis maken ze van de Vugava een frisse witte wijn die je zelden buiten het eiland ziet. Neem een fles olijfolie mee terug, en probeer in de buurt van Omiš de soparnik, een dunne hartige taart met snijbiet uit de streek Poljica.
Hoeveel tijd heb je nodig
Dit is de regio waar de meeste mensen hun hele vakantie doorbrengen, en dat is een prima plan. In een week kun je alles zien wat de moeite waard is, mits je niet elke twee nachten verhuist. Wat het beste werkt is één basis op het vasteland en daarna één of twee eilanden. Bijvoorbeeld drie nachten Split of Trogir, dan drie of vier nachten Hvar of Brač.
Heb je maar een lang weekend, houd het dan bij Split met een dagtrip naar Trogir of Omiš. Heb je twee weken, voeg dan de Makarska-rivièra toe of ga door naar Vis, waar je vanzelf trager gaat lopen.
Onze reisgidsen in Midden-Dalmatië
Voor de volgende bestemmingen in Midden-Dalmatië hebben we uitgebreide reisgidsen geschreven.
Stari Grad
Stari Grad is een van de oudste stadjes van Europa, gesticht door Grieken uit Paros in 384 voor Christus. Rond de oude stad ligt de Starogradse vlakte, een Grieks akkerpatroon dat na ruim tweeduizend jaar nog op de UNESCO-werelderfgoedlijst staat. In het hart van het stadje vind je het Tvrdalj-kasteel van de dichter Petar Hektorovic, met zijn ommuurde visvijver. De lange beschutte baai geeft je rustige kiezelstrandjes en helder water. Vanaf hier ben je zo bij het mondaine Hvar-stad of het wijndorp Jelsa.
Brela
Brela draait om zijn stranden, witte kiezelbaaien die tot diep onder de dennenbomen doorlopen en waar het water opvallend helder is. Punta Rata werd meermaals verkozen tot een van de mooiste stranden van Europa, met de Brela-steen die als symbool van het dorp uit zee oprijst. Achter de kust torent het Biokovo-gebergte, dat de hele streek beschut en waar de wandelpaden de bergen in klimmen. Aan de promenade drink je koffie in de schaduw van de pijnbomen, met de zee binnen handbereik. Het is rustiger dan veel andere plekken aan de Adriatische kust, en juist dat maakt het zo fijn.
Vis
Vis is het verste bewoonde eiland van Kroatië en juist daardoor een van de meest authentieke. Het draait om de Blauwe Grot op Bisevo, het verborgen strand Stiniva en twee rustige havenstadjes vol Venetiaanse en militaire geschiedenis. Op het eiland proef je eigen wijnen, ontdek je oude marinetunnels en herken je de filmlocaties van Mamma Mia. Wie de drukte van de bekendere eilanden wil ontlopen, vindt hier helder water, rustige baaien en een ontspannen sfeer.
Omiš
Omiš ligt geklemd tussen steile bergen en de zee, precies daar waar de rivier de Cetina door een steile kloof de Adriatische Zee in stroomt. Hoog op de rotsen waken twee oude forten, de Fortica uit de vijftiende eeuw en het oudere Mirabella-fort dat de gevreesde piraten van Omiš als uitkijkpost gebruikten. Beneden vind je een wirwar van stenen steegjes, een lang zandstrand pal bij het centrum en cafés aan het water. De Cetina is de plek voor avontuur in de streek, met raften over stroomversnellingen en ziplines over de kloof. En met Split en de Makarska-riviera om de hoek zit je hier midden in Midden-Dalmatië.
Bol
Bol is het bekendste kustdorp van het eiland Brac, vooral dankzij het strand Zlatni Rat met zijn driehoekige punt die van vorm verandert met de wind. Boven het dorp ligt Vidova Gora, met 778 meter de hoogste top van alle Adriatische eilanden. Aan de waterkant slenter je langs de stenen Riva met zijn vissersbootjes en terrasjes, en achter het dorp liggen wijngaarden vol plavac mali. Strand, wijn en stille bergpaadjes liggen hier dicht bij elkaar, op een paar uur varen van Split en Hvar.
Hvar
Hvar is een zonnig eiland voor de kust van Midden-Dalmatie, met een havenstadje vol Venetiaanse pleinen, kerken en een vesting die hoog boven de daken uitkijkt. Vanaf de Fortica zie je de haven en de Pakleni-eilanden voor je liggen, terwijl het oude Stari Grad aan de andere kant van het eiland je terugbrengt naar de Griekse oudheid. Wie de drukte van de jachthaven beu is, vindt in de lavendelvelden en de bergdorpjes binnenin het eiland de andere, stillere kant van Hvar.
Makarska
Makarska ligt tegen de steile flanken van het Biokovo-gebergte aan de kust van Midden-Dalmatie, met een palmenboulevard rond een halve maan van een baai. De stad is het hart van de Makarska-rivière, een lint van badplaatsen met enkele van de mooiste kiezelstranden van Kroatie. Hoog boven de stad loopt de Biokovo Skywalk, een glazen platform waar je bij helder weer tot Italie kijkt. Beneden vind je terrasjes, bootjes en een oude haven die 's avonds tot leven komt. Wie van zon, zee en bergen tegelijk houdt, zit hier goed.
Split
Split draait om het paleis van Diocletianus, een Romeins keizerpaleis uit het begin van de vierde eeuw waar nog steeds gewoond, gewerkt en geleefd wordt. Binnen de oude muren vind je de kathedraal van Sint-Domnius, het zuilenplein Peristil en een wirwar van steegjes. Aan de Riva drink je koffie met zicht op de zee, en in de heuvels rond de stad wacht het bospark van Marjan. Vanaf de haven vaar je in een uurtje naar de eilanden van Midden-Dalmatië.
Trogir
Trogir is een klein ommuurd stadje op een eiland tussen het vasteland en het eiland Ciovo, en de hele historische kern staat sinds 1997 op de werelderfgoedlijst van UNESCO. Het hoogtepunt is de kathedraal van Sint-Laurentius met het beroemde stenen portaal van meester Radovan en een klokkentoren van 47 meter die je mag beklimmen. Daaromheen liggen Venetiaanse paleizen, een fort aan zee en een wirwar van smalle steegjes. Aan de waterkant loop je over de Riva langs de jachten, en in een half uur sta je in Split of op de stranden van Ciovo.
Veelgestelde vragen over Midden-Dalmatië
Beeldverantwoording
Beeldmateriaal op deze pagina via Wikimedia Commons en Wikipedia.
- Sergei Gussev (CC BY 2.0) —