Ontdek de beste bezienswaardigheden in Zagreb

Zagreb is de hoofdstad van Kroatië en het bestuurlijke en culturele zwaartepunt van de regio Midden-Kroatië, in het binnenland van het land. Terwijl de meeste reizigers meteen doorrijden naar de kust, blijft de hoofdstad vaak ten onrechte links liggen. Dat is jammer, want Zagreb is precies het formaat stad waar je je in een weekend helemaal thuis voelt. Je drinkt ’s ochtends koffie tussen de locals, struint daarna over een echte boerenmarkt en sluit de dag af met een wandeling door een van de vele parken.

Inleiding tot Zagreb

De stad bestaat eigenlijk uit twee verschillende werelden die naadloos in elkaar overlopen. De Bovenstad (Gornji Grad) is het oude, middeleeuwse Zagreb, met smalle straatjes van kasseien, gaslantaarns die ’s avonds nog met de hand worden aangestoken en stille pleintjes waar je het verkeer nauwelijks hoort. Daaronder ligt de Benedenstad (Donji Grad), een ruim opgezet 19e-eeuws gebied met brede boulevards, monumentale gebouwen en een hele reeks parken die samen het zogenaamde Groene Hoefijzer vormen.

Wat me telkens opvalt aan Zagreb is hoe ontspannen het er aan toe gaat. De koffiecultuur is hier bijna een instituut. Op zaterdagochtend zit half de stad op een terras, en niemand lijkt haast te hebben. Het is geen stad die je overdondert met beroemde monumenten, maar eentje die je langzaam voor zich wint.

Voor reizigers is dat eigenlijk ideaal. De afstanden zijn klein, het openbaar vervoer met de blauwe trams werkt prima en je kunt het meeste lopend doen. Voeg daarbij de prijzen, die buiten het toeristische hoogseizoen aan de kust een stuk vriendelijker liggen, en je hebt een hoofdstad die zich uitstekend leent voor een lang weekend.

Geschiedenis van Zagreb

Het Zagreb van nu komt voort uit twee aparte nederzettingen op de heuvels boven de rivier de Sava. Op de ene heuvel lag Kaptol, de geestelijke nederzetting rond de zetel van de bisschop, met de kathedraal als middelpunt. Op de aangrenzende heuvel groeide Gradec, ook wel Gric genoemd, uit tot een wereldlijke stad van handelaren en ambachtslieden. In 1242 verleende de Hongaarse koning Bela IV aan Gradec de status van vrije koninklijke stad, deels als beloning nadat de stad bescherming had geboden tijdens de Mongoolse invasies.

Eeuwenlang lagen de twee heuvelsteden met elkaar in de clinch, soms zelfs gewapend. Een beekje in het dal tussen Kaptol en Gradec vormde de grens, en juist daar ligt nu de straat Tkalciceva, tegenwoordig een van de gezelligste uitgaansstraten van de stad. Pas in de 19e eeuw werden de twee samengevoegd tot één stad onder de naam Zagreb.

De grote sprong voorwaarts kwam in de tweede helft van de 19e eeuw. Zagreb ontwikkelde zich tot het politieke en culturele centrum van de Kroatische natie binnen de Oostenrijks-Hongaarse monarchie. In die periode verrezen veel van de prachtige gebouwen in de Benedenstad. Een zware aardbeving in 1880 verwoestte een groot deel van de oude stad, maar leidde paradoxaal genoeg tot een golf van herbouw. Architect Hermann Bollé drukte met zijn restauraties en nieuwe ontwerpen een blijvend stempel op het stadsbeeld, van de kathedraal tot de begraafplaats Mirogoj.

In de 20e eeuw werd Zagreb de tweede stad van Joegoslavië en na de onafhankelijkheid in 1991 de hoofdstad van het zelfstandige Kroatië. De geschiedenis bleef de stad opzoeken. Op 22 maart 2020 trof een aardbeving van magnitude 5,5 het centrum en beschadigde tal van historische gebouwen, waaronder de kathedraal, die sindsdien in de steigers staat.

De top 10 bezienswaardigheden in Zagreb

Kathedraal van Zagreb (Katedrala Marijina Uznesenja)

Aan het Kaptol-plein staat de kathedraal die het silhouet van Zagreb bepaalt. Met haar twee slanke neogotische spitsen was ze vóór de aardbeving van 2020 ongeveer 108 meter hoog en daarmee het hoogste gebouw van Kroatië. Die dubbele torenvorm is overigens niet zo oud als hij lijkt. Hij kwam tot stand bij de wederopbouw na de aardbeving van 1880, onder leiding van architect Hermann Bollé.

De beving van 22 maart 2020 sloeg er flink in. De top van de zuidtoren brak af, en de zwaar beschadigde top van de noordtoren, ongeveer 13,5 meter hoog en zo’n 30 ton zwaar, werd in april 2020 met een gecontroleerde springlading naar beneden gehaald omdat instortingsgevaar dreigde. Sindsdien staat de kathedraal in de steigers en is het herstel een werk van jaren.

Het interieur is na de beving deels gesloten geweest, dus check vooraf wat toegankelijk is. Ook van buiten blijft het gebouw indruk maken, al moet je de kranen en stellages erbij denken. Vroeg in de ochtend heb je het plein nog redelijk voor jezelf.

Bezoekdetails: Kaptol-plein, gratis toegang tot de kathedraal wanneer geopend; vanwege herstelwerk na de aardbeving kan de toegang beperkt zijn, dus controleer de actuele situatie ter plaatse.

Sint-Markuskerk (Crkva svetog Marka)

Op het rustige Sint-Marksplein in de Bovenstad staat het misschien wel meest gefotografeerde gebouw van de stad. De kerk zelf gaat terug tot de 13e eeuw, maar de blikvanger is het dak. In 1880 werd dat belegd met kleurrijke tegels die twee wapens tonen. Links zie je het wapen van het Drie-enig Koninkrijk Kroatië-Slavonië-Dalmatië, rechts dat van de stad Zagreb. Het ontwerp wordt in de literatuur toegeschreven aan Friedrich Schmidt en Hermann Bollé.

Het pleintje eromheen is een van de stiltepunten van de Bovenstad. Hier staan ook het Kroatische parlement en de regeringszetel, dus de sfeer is een tikje formeel. Auto’s zie je nauwelijks. Het is een plek waar je even blijft staan, een foto maakt en doorloopt naar de volgende steeg.

Binnen kun je doorgaans alleen tijdens diensten een blik werpen. Voor de meeste bezoekers gaat het om de buitenkant, en die is de korte klim naar boven dubbel en dwars waard.

Bezoekdetails: Sint-Marksplein, Bovenstad; het exterieur is altijd te bekijken, het interieur is beperkt toegankelijk rond kerkdiensten.

Funicular van Zagreb (Uspinjača)

Dit kleine kabelbaantje verbindt de Beneden- met de Bovenstad en opende al in 1890. Het was het eerste georganiseerde openbaar vervoer van Zagreb. Met een spoorlengte van slechts 66 meter is het een van de kortste openbare lijnen ter wereld, en de hele rit duurt ongeveer 64 seconden. Je hebt dus amper tijd om je kaartje weg te stoppen.

Eerlijk is eerlijk, je doet het vooral voor de lol en het stukje geschiedenis. De trap ernaast brengt je net zo snel boven. Maar de bordeauxrode wagonnetjes en het houten stationnetje hebben een charme die je niet wilt overslaan. Het ritje is bovendien een leuke korte adempauze voor wie de heuvel liever niet beklimt.

Boven kom je uit vlak bij de Lotrscak-toren en het uitkijkpunt over de daken van de Benedenstad. Het is daarmee een logisch begin van een rondje door de oude bovenstad.

Bezoekdetails: ingang aan de Tomiceva-straat, rijdt dagelijks ongeveer elke tien minuten van ’s ochtends tot ’s avonds; een enkele rit kost een paar euro.

Lotrščak-toren (Kula Lotrščak)

Deze stevige verdedigingstoren stamt uit 1244 en hoorde bij de middeleeuwse muren van Gradec. De naam komt van het Latijnse campana latrunculorum, de dievenklok, die vroeger ’s avonds luidde als sein om de stadspoorten te sluiten. Sinds Nieuwjaar 1877 gebeurt er elke dag iets opvallenders. Om klokslag 12.00 uur wordt vanaf de toren het Gric-kanon afgevuurd, een knal die je in de hele binnenstad hoort.

Het is een van die kleine rituelen die je makkelijk meepakt. Sta je tegen het middaguur in de buurt, blijf dan even hangen voor het schot. Sommige toeristen schrikken zich rot, en dat hoort er een beetje bij.

Wie de toren beklimt, wordt beloond met een mooi rondom-uitzicht over de daken, de kathedraaltorens en de Benedenstad. Op heldere dagen kijk je tot ver buiten de stad.

Bezoekdetails: Strossmayerova promenade, Bovenstad; tegen een kleine entree kun je de toren beklimmen, het kanonschot om 12.00 uur is gratis te horen.

Dolac-markt

Vlak achter het hoofdplein, een trap op, ligt de markt die de Zagrebers liefkozend de buik van de stad noemen. De Dolac is meteen herkenbaar aan de zee van rode parasols op het open bovenplein. Boeren uit de omgeving verkopen er groente, fruit, bloemen en huisgemaakte spullen. Onder het plein, in een overdekte hal, vind je vlees, kaas, vis en zuivel.

Dit is wat mij betreft de leukste plek om de gewone dag van de stad te proeven. Kom vroeg, want na het middaguur breken veel kraampjes alweer af en is de beste keus weg. Een ochtend op de Dolac voelt levendiger dan welk museum dan ook.

Pak een handvol verse aardbeien of een stuk lokale kaas, ga op een muurtje zitten en kijk een tijdje naar de drukte. Rond de markt zitten genoeg eettentjes en bakkers om meteen ontbijt of een tussendoortje te scoren.

Bezoekdetails: dagelijks vanaf de vroege ochtend, het levendigst tot een uur of twee ’s middags; gelegen pal achter het Ban Jelacic-plein.

Ban Jelačić-plein (Trg bana Josipa Jelačića)

Het centrale plein van Zagreb is de plek waar in de Benedenstad alles samenkomt. Trams rinkelen langs de randen, mensen spreken hier met elkaar af bij het ruiterstandbeeld en de terrasjes lopen op zonnige dagen vol. Het standbeeld van ban Josip Jelacic dateert uit 1866 en is een vast oriëntatiepunt. Spreek je in Zagreb af met iemand, dan is de kans groot dat het hier is.

Het plein is grotendeels autovrij, wat de open ruimte een prettige sfeer geeft. Aan de randen staan winkels, banken en cafés in gebouwen uit verschillende periodes. Vanaf hier loop je in een paar minuten naar bijna alle bezienswaardigheden van de binnenstad.

In december verandert het plein in het middelpunt van de kerstmarkt, met lichtjes, kraampjes en kuhana vina (glühwein). Het is dan een van de drukste en gezelligste plekken van de stad.

Bezoekdetails: centraal in de Benedenstad, vrij toegankelijk en het knooppunt van vrijwel alle tramlijnen.

Mirogoj-begraafplaats

Een begraafplaats als bezienswaardigheid klinkt misschien gek, maar Mirogoj hoort echt bij de mooiste plekken van Zagreb. Hermann Bollé ontwierp het complex op grond die de stad in 1872 aankocht, en op 6 november 1876 werd het ingewijd. De lange neorenaissance-arcades met hun groene koepels, deels begroeid met klimop, vormen een statige entree die meer aan een paleis doet denken dan aan een dodenakker.

Achter de muren liggen de graven van veel beroemde Kroaten, van schrijvers en politici tot kunstenaars en sporters. Het mooie aan Mirogoj is dat het geen onderscheid maakt. Katholieke, orthodoxe, joodse en moslimgraven liggen hier naast elkaar, een stille verwijzing naar de gemengde geschiedenis van het land.

Het is een plek voor een rustige wandeling, zeker als de herfstkleuren de klimop verkleuren. Je bereikt Mirogoj met de bus vanaf de kathedraal in een minuut of tien. Houd er rekening mee dat het een actieve begraafplaats is, dus gedraag je ingetogen.

Bezoekdetails: ten noorden van het centrum, dagelijks gratis toegankelijk; te bereiken met buslijn 106 vanaf de kathedraal.

Museum van Verbroken Relaties (Muzej prekinutih veza)

In de Bovenstad zit een museum dat anders is dan alle andere. Het Museum van Verbroken Relaties verzamelt voorwerpen die zijn overgebleven na stukgelopen liefdes, ingezonden door mensen van over de hele wereld. Bij elk object staat een kort, vaak ontroerend of grappig verhaaltje over de relatie die eindigde. Van een trouwjurk tot een trui, van een mobieltje tot het meest absurde aandenken.

Het concept won in 2011 de prijs voor het meest innovatieve Europese museum, en dat begrijp je zodra je binnen bent. Het werkt omdat het zo herkenbaar is. Je loopt langs voorwerpen van vreemden, maar herkent in de teksten je eigen verhalen. Sommige mensen lachen, anderen lopen met een brok in de keel rond.

Reken op een uurtje. Het is geen groot museum, maar het blijft lang hangen. Bij de uitgang zit een leuk winkeltje met cadeautjes die het thema met humor oppakken.

Bezoekdetails: Cirilometodska-straat, Bovenstad; dagelijks geopend, entree via een betaald ticket aan de kassa.

Maksimir-park

Aan de oostkant van de stad ligt het oudste openbare park van Zagreb, in 1794 voor het publiek geopend. Maksimir is in Engelse landschapsstijl aangelegd, met vijvers, golvende grasvelden, bospaden en een romantisch paviljoen. Het is de plek waar Zagrebers naartoe gaan om te joggen, te picknicken of gewoon even uit de stad te zijn, en het voelt eerder als een bos dan als een stadspark.

Op het terrein bevindt zich ook de dierentuin van Zagreb, leuk als je met kinderen reist. Maar ook zonder dat is een wandeling rond de meren een prettige onderbreking van het stadsbezoek. In het voorjaar en de herfst is het op zijn mooist.

Je bereikt het park makkelijk met de tram vanaf het centrum. Voor wie genoeg heeft van kasseien en kerken is dit de groene tegenhanger, een paar haltes verderop.

Bezoekdetails: oostkant van Zagreb, vrij toegankelijk; te bereiken met tramlijn 11 of 12, de dierentuin heeft een aparte entree.

Het Groene Hoefijzer (Lenuci-hoefijzer)

In de 19e eeuw kreeg de Benedenstad een reeks aaneengesloten parken en pleinen in de vorm van een hoefijzer, genoemd naar stedenbouwkundige Milan Lenuci. Wandel je deze U-vormige route, dan kom je langs een groot deel van het culturele Zagreb zonder dat je een kaart nodig hebt. Het groen verbindt onder meer het Kroatisch Nationaal Theater, het sierlijke Kunstpaviljoen en een rij 19e-eeuwse musea.

Het mooie is dat het geen losse attractie is maar een doorlopende wandeling. Je slaat als het ware twee vliegen in één klap, want je beweegt door groen en passeert ondertussen de bouwwerken die de ambities van het 19e-eeuwse Zagreb laten zien. De fonteinen en bloembedden maken het op een zonnige dag extra fijn.

Begin bijvoorbeeld bij het plein voor het hoofdstation, loop langs de parken omhoog en eindig op het Ban Jelacic-plein. Onderweg passeer je banken genoeg om even te zitten. Het is een ideale manier om de Benedenstad in één rustige route te ontdekken.

Bezoekdetails: door de hele Benedenstad, vrij toegankelijk; loop de route van het hoofdstation naar het centrale plein voor de mooiste opeenvolging van parken en gebouwen.

Reistips voor Zagreb

Beste reistijd

De prettigste maanden zijn eind april tot juni en september tot half oktober. Het weer is zacht, de terrassen zitten vol en de toeristendrukte is overzichtelijk. De zomer kan warm en wat verlaten aanvoelen, omdat veel Zagrebers dan zelf naar de kust trekken. Een buitenbeentje is december, wanneer de kerstmarkt van Zagreb de hele binnenstad omtovert en de stad een stuk drukker en gezelliger wordt. Reis je dan, boek je hotel ruim op tijd.

Hoe kom je er

De luchthaven Franjo Tudman (ZAG) ligt ongeveer 15 kilometer ten zuidoosten van het centrum. Een pendelbus rijdt naar het hoofdbusstation, vanwaar je met de tram het laatste stuk doet. Een taxi of rit via een app naar het centrum duurt rond de 25 minuten. Kom je per trein of bus uit het buitenland, dan stap je vrijwel in het centrum uit. Vanuit de rest van Kroatië is Zagreb met de auto goed bereikbaar via het uitgebreide snelwegennet.

Wil je het jezelf makkelijk maken, dan reserveer je vooraf een transfer die je bij aankomst op de luchthaven opvangt en zo naar je hotel brengt.

Praktisch

De munt is sinds 2023 de euro, wat pinnen en betalen voor Nederlandse en Belgische bezoekers simpel maakt. Het centrum ontdek je vooral te voet, en voor verdere afstanden zijn de blauwe trams snel en goedkoop. Koop je tramkaartje bij een kiosk of in de tram zelf en stempel het bij het instappen. Parkeren in de binnenstad is lastig en duur, dus wie met de auto komt parkeert beter aan de rand. Leidingwater is veilig om te drinken, dus neem gerust een herbruikbare fles mee.

Accommodatie in Zagreb

Voor een stedentrip zit je het handigst in of vlak bij de Benedenstad, op loopafstand van het Ban Jelacic-plein. Dan heb je de bezienswaardigheden, restaurants en het uitgaansleven in de buurt en pak je de tram zo naar de rest van de stad. Rond het hoofdstation en in de straten ten zuiden van het centrale plein vind je veel hotels in alle prijsklassen, van charmante boetiekhotels in oude panden tot moderne ketens en betaalbare appartementen. Wie het rustiger wil, kijkt naar de randen van de stad, al lever je dan wat loopgemak in.

Eten en drinken in Zagreb

De keuken van Zagreb leunt op de stevige, hartige tradities van het Kroatische binnenland, met hier en daar een knipoog naar de Oostenrijks-Hongaarse buren. Verwacht vlees, stoofpotten en gebak, vaak in flinke porties. Daarnaast vind je in de stad volop Dalmatische restaurants die de visgerechten van de kust naar het binnenland halen, dus je kunt makkelijk afwisselen. Een paar dingen die je echt moet proeven.

• Štrukli, een baksel van deeg met verse kaas, dat je zowel zout en gegratineerd als zoet kunt eten. Het is hét gerecht van de regio rond Zagreb.
• Zagrebacki odrezak, een gevulde schnitzel met ham en kaas, een lokale klassieker.
• Cevapi, kleine gegrilde gehaktrolletjes met uien en het rode pepersausje ajvar.
• Crni rizot, de zwarte inktvisrisotto die je van de Adriatische kust ook in Zagreb tegenkomt.
• Verse spullen van de Dolac-markt, zoals lokale kaas, honing en seizoensfruit voor onderweg.
• Een rakija als afsluiter, de stevige Kroatische vruchtenbrandewijn die je vaak na het eten krijgt aangeboden.

Dagtrips vanuit Zagreb

De centrale ligging van Zagreb maakt het een prima uitvalsbasis voor uitstapjes naar Midden- en Noord-Kroatië. Een huurauto geeft de meeste vrijheid, maar voor de bekendste bestemmingen rijden ook bussen en georganiseerde tours.

De Plitvicemeren

Het beroemdste natuurpark van Kroatië ligt op ongeveer twee uur rijden ten zuiden van de stad. Zestien turkooizen meren liggen er als treden onder elkaar, met elkaar verbonden door tientallen watervallen. Over houten vlonderpaden wandel je vlak boven het water, en een bootje en treintje brengen je tussen de delen van het park. Vertrek vroeg, want voor de mooiste routes heb je een groot deel van de dag nodig en in de zomer kan het er druk worden.

Het kasteel van Trakoščan

Ten noorden van Zagreb, richting de heuvels van het Zagorje, staat een sprookjesachtig wit kasteel aan een meer. Trakoscan gaat terug tot de middeleeuwen, maar kreeg in de 19e eeuw zijn huidige romantische uitstraling. Binnen is een museum met meubels, wapens en portretten ingericht, en rond het kasteel loop je een mooie wandeling om het meer. Het is een rustige, groene dagtrip die zich goed laat combineren met andere plekken in de regio.

Varaždin

Deze barokke stad ten noorden van Zagreb was ooit kort de hoofdstad van Kroatië. Varazdin staat bekend om zijn gaaf bewaarde historische centrum vol pastelkleurige paleizen en kerken, een witte stadsburcht en goed onderhouden tuinen. Het is een aangename plek om een paar uur door de autovrije straten te slenteren. Vanuit Zagreb ben je er met de auto of de bus in iets meer dan een uur.

Conclusie

Zagreb hoeft niet veel moeite te doen om je voor zich in te nemen. Je loopt van de drukke pleinen van de Benedenstad zo de stille, middeleeuwse Bovenstad in, drinkt koffie tussen de locals en ontdekt eigenzinnige musea, groene parken en een markt die de stad echt voedt. Plan minstens twee dagen, neem de tijd voor een terras en combineer je bezoek gerust met een dagtrip de natuur in. Wie Kroatië alleen van de kust kent, heeft met Zagreb nog een verrassing tegoed.

Veelgestelde vragen