Ontdek de beste bezienswaardigheden in Zadar

Zadar ligt aan de Adriatische kust in het noorden van Dalmatië, in Kroatië, op een smal schiereiland dat ver het water in steekt. Het is een stad die je vaak wordt aangeraden als rustiger alternatief voor het zuiden, en dat klopt voor een deel. Je vindt hier geen lange rijen voor de stadsmuren zoals in Dubrovnik, maar wel tweeduizend jaar geschiedenis op een paar honderd meter, twee kunstinstallaties die internationaal bekend zijn geworden en een zonsondergang waar zelfs Hitchcock van onder de indruk raakte. Hieronder loop ik de tien plekken langs die je niet moet overslaan, plus de praktische zaken voor je reis.

Inleiding tot Zadar

Zadar telt ongeveer 71.000 inwoners en is de grootste stad van Noord-Dalmatië. Het oude centrum past op een schiereiland dat je in een kwartier van punt tot punt doorloopt. Daarbinnen ligt het hele verhaal van de stad bij elkaar, van een Romeins forum en vroegmiddeleeuwse kerken tot Venetiaanse poorten en moderne kunst aan de kade. Buiten de oude stad strekt zich een gewone Kroatische havenstad uit, met een ferryterminal, woonwijken en winkelstraten.

Wat Zadar prettig maakt is de schaal. Je hoeft niet van het ene naar het andere uiteinde van de stad te reizen voor de hoogtepunten, want alles ligt op loopafstand. Tegelijk is het geen openluchtmuseum dat alleen voor toeristen draait. In de cafés langs de Kalelarga zitten net zo goed studenten en locals als bezoekers, en buiten de zomermaanden voelt het centrum gewoon als een levende stad.

De stad is ook een logisch vertrekpunt. Het ligt ongeveer halverwege tussen de noordelijke kust en het zuiden, met snelle verbindingen over de A1-snelweg. De Kornati-eilanden liggen voor de deur, de Plitvicemeren zijn met een dagtrip te doen en Nationaal Park Paklenica ligt nog dichterbij. Voor wie strand en natuur wil combineren met een stedentrip is dat een fijne uitvalsbasis.

Geschiedenis van Zadar

De geschiedenis van Zadar gaat terug tot de IJzertijd, toen de Illyrische stam van de Liburniërs hier een nederzetting had. Onder de Romeinen groeide de plaats uit tot een echte stad met de naam Iader. Rond het begin van de jaartelling, onder keizer Augustus, kwam het grote forum tot stand, samen met een stratenpatroon dat je vandaag nog kunt herkennen in de loop van de straten. Het forum bleef eeuwenlang het kloppende centrum van het openbare leven.

Na de val van het West-Romeinse Rijk kwam Zadar onder Byzantijnse invloed. In die periode, in de 9e eeuw, werd de ronde Sint-Donatuskerk gebouwd, deels met stenen die uit het oude forum werden gehaald. In de eeuwen daarna wisselden de heersers elkaar af. De stad lag op een gevoelige grens en werd betwist door Venetië, Hongarije en de plaatselijke adel. In 1202 kreeg Zadar een zware klap toen kruisvaarders van de Vierde Kruistocht de stad plunderden in opdracht van Venetië.

Vanaf de 15e eeuw hoorde Zadar definitief bij de Venetiaanse Republiek. Dat zie je terug in de stadsverdediging. De Venetianen versterkten de muren tegen de oprukkende Ottomanen en lieten in 1543 de monumentale Landpoort bouwen, met de gevleugelde leeuw van Sint-Marcus boven de doorgang. Het Plein van de Vijf Putten met zijn waterputten uit 1574 hoort bij datzelfde verdedigingssysteem, bedoeld om de stad tijdens belegeringen van water te voorzien.

In de 19e en 20e eeuw kreeg Zadar het zwaar te verduren. Eerst kwam het bij Oostenrijk, daarna bij Italië, en in de Tweede Wereldoorlog werd het oude centrum door bombardementen voor een groot deel verwoest. Veel van wat je nu ziet is na de oorlog herbouwd of hersteld. Na de Kroatische onafhankelijkheid in de jaren negentig knapte de stad zich verder op, en juist toen kwamen het zeeorgel en de Groet aan de Zon erbij. Die moderne ingrepen gaven de oude havenstad een nieuw gezicht.

De top 10 bezienswaardigheden in Zadar

Zeeorgel (Morske orgulje)

Het zeeorgel is waarschijnlijk de plek waar je het langst blijft hangen. Architect Nikola Bašić ontwierp het en in april 2005 ging het open. Vanaf de kade zie je niet veel meer dan een brede stenen trap die het water in loopt. Het werk zit eronder. Daar liggen 35 buizen verstopt die door de golfslag van de Adriatische Zee worden aangeblazen, en zo ontstaat er een soort orgelmuziek die de hele tijd verandert.

Het mooie is dat geen enkel moment hetzelfde klinkt. Bij rustig weer hoor je zachte, lage tonen, bij meer wind en deining wordt het voller en luider. Ga er even zitten, hang je benen over de rand en luister gewoon een tijdje. Het is een van die plekken die je beter zelf kunt ervaren dan beschrijven.

Mijn advies is om vroeg in de ochtend te komen of na zonsondergang te blijven hangen. Overdag staat de trap vol mensen die selfies maken, en dan verdrinkt de muziek in het geroezemoes. Met wat wind en zonder de drukte komt het pas echt tot zijn recht.

Bezoekdetails: vrij toegankelijk, gratis, aan de westkade van het schiereiland, dag en nacht.

Groet aan de Zon (Pozdrav suncu)

Een paar meter naast het zeeorgel ligt de Groet aan de Zon, ook van Nikola Bašić en uit 2008. Het is een platte cirkel in het plaveisel met een doorsnede van 22 meter, vol met fotovoltaïsche cellen. Overdag valt het bijna niet op en loop je er zo overheen. De cellen vangen dan zonne-energie op.

Na zonsondergang gebeurt het. De opgeslagen energie wordt omgezet in een kleurrijke lichtshow die in de cirkel danst, in patronen die telkens veranderen. Kinderen rennen er heen en weer over de lichten, en het is leuk om te zien hoe iedereen er even bij stilstaat. Het is moderne kunst die toch toegankelijk blijft.

Combineer dit met het zeeorgel en de zonsondergang, want ze liggen pal naast elkaar. Eerst de zon in het water zien zakken, dan de muziek van de golven, daarna de lichten die aangaan. Dat is het standaard avondprogramma van Zadar en terecht.

Bezoekdetails: vrij toegankelijk, gratis, naast het zeeorgel, mooiste effect na zonsondergang.

Romeins Forum (Forum)

Midden in de oude stad ligt het Romeinse forum, een open plein vol oude stenen, brokstukken zuilen en fundamenten. Het werd rond het begin van de jaartelling onder keizer Augustus aangelegd en meet ongeveer 90 bij 45 meter. Daarmee is het het grootste Romeinse forum aan de oostkant van de Adriatische Zee. Eeuwenlang lag het onder de stad verstopt, tot het in 1930 opnieuw werd blootgelegd.

Wat opvalt is hoe terloops het er ligt. Geen hek, geen toegangsprijs, gewoon een veld met ruïnes waar de kerk bovenuit steekt. Eén Romeinse zuil staat nog overeind aan de rand van het plein. In de middeleeuwen werd die gebruikt als schandpaal, waar veroordeelden aan werden vastgemaakt.

Loop er rustig rond en lees de oude inscripties op de stenen. Het is bijzonder dat je tweeduizend jaar geschiedenis zo van dichtbij kunt aanraken. ’s Avonds is het plein rustiger en met de verlichting van de Sint-Donatuskerk erbij ziet het er prachtig uit.

Bezoekdetails: vrij toegankelijk, gratis, in het centrum van de oude stad, dag en nacht.

Sint-Donatuskerk (Crkva svetog Donata)

De Sint-Donatuskerk is het symbool van Zadar. Het is een ronde, pre-romaanse kerk uit de 9e eeuw die zo’n 27 meter hoog is. De vorm is ongewoon en streng, met dikke muren en weinig versiering. Het gebouw staat pal op het oude forum, en bij de bouw werden Romeinse stenen hergebruikt. Op sommige plekken zie je nog inscripties in de fundering zitten.

Er worden geen kerkdiensten meer gehouden. De akoestiek binnen is zo goed dat het gebouw nu vooral als concertzaal dient. In de zomer is er een muziekprogramma met vroege en klassieke muziek, en als je de kans hebt om dan binnen te zitten, doe het. De klank in die ronde ruimte is heel speciaal.

Van buiten is de kerk gratis te bewonderen en dat doen de meeste mensen ook. Wil je naar binnen, dan betaal je een kleine entree. De ruimte is vrij kaal, dus de waarde zit vooral in de architectuur en de sfeer.

Bezoekdetails: binnen kleine entree, buitenkant gratis, op het forum, in de zomer concerten in de avond.

Kathedraal van Sint-Anastasia (Katedrala sv. Stošije)

Naast de Sint-Donatuskerk staat de kathedraal van Sint-Anastasia, de grootste kathedraal van Dalmatië. Het romaanse gebouw kwam in de 12e en 13e eeuw tot stand en heeft een brede gevel met rozetvensters. Binnen liggen de relieken van de heilige Anastasia in een stenen sarcofaag.

Het grote hoogtepunt is de losstaande klokkentoren van 56 meter. De begane grond en eerste verdieping dateren uit 1452, maar de bovenste verdiepingen werden pas tussen 1890 en 1894 afgebouwd, naar ontwerp van de Engelse architect Thomas Graham Jackson. Je kunt de toren beklimmen, en boven heb je het beste uitzicht over de hele oude stad, de daken, het forum en de zee daarachter.

De trap is smal en best stevig, dus reken op een korte inspanning. Maar het uitzicht boven is het meer dan waard. Ga bij voorkeur in de ochtend of late namiddag, want dan is het licht zachter en zijn er minder mensen op de smalle trap.

Bezoekdetails: kerk vrij toegankelijk, klokkentoren tegen betaling te beklimmen, naast het forum, ochtend het rustigst.

Landpoort (Kopnena vrata)

De Landpoort was vroeger de hoofdtoegang tot de stad, voor wie over land aankwam. De Venetiaanse architect Michele Sanmicheli ontwierp de poort in 1543, in renaissancestijl. Boven de centrale doorgang prijkt de gevleugelde leeuw van Sint-Marcus, het wapen van Venetië, en daaronder een ruiterbeeld van de heilige Chrysogonus, de beschermheilige van de stad.

De poort kijkt uit op de oude jachthaven Foša, een klein bekken met bootjes net buiten de muren. Vanaf de waterkant heb je het mooiste zicht op de poort, met de toren erachter. Het is een fijne plek om even stil te staan voor je de oude stad in loopt.

Bezoekdetails: vrij toegankelijk, gratis, aan de zuidoostkant van de oude stad bij de haven Foša.

Plein van de Vijf Putten (Trg pet bunara)

Vlak bij de Landpoort ligt het Plein van de Vijf Putten, met vijf stenen waterputten op een rij. Ze werden in 1574 aangelegd om de stad tijdens de Turkse belegeringen van drinkwater te voorzien. Onder het plein zit een groot waterreservoir, en die vijf putten gaven er toegang toe. Het was een slimme oplossing voor een stad die op een schiereiland lag en bij een beleg snel afgesneden kon raken.

Tegenwoordig is het een rustig pleintje, deels aan de voet van de oude vestingmuren. Naast het plein ligt een trap omhoog naar het stadspark Vladimir Nazor, een van de oudste openbare parken aan deze kust. Vanaf daar heb je een mooi overzicht over de putten en de daken.

Bezoekdetails: vrij toegankelijk, gratis, naast de Landpoort, leuk te combineren met het stadspark erboven.

Kalelarga (Široka ulica)

De Kalelarga is de hoofdstraat van de oude stad en loopt in een rechte lijn over het schiereiland. De officiële naam is Široka ulica, maar iedereen gebruikt de oude bijnaam Kalelarga, een woord uit het Venetiaanse dialect. De straat volgt de lijn van de Romeinse decumanus, de oude oost-westas van de stad, en is daarmee ouder dan de naam Zadar zelf.

Vandaag is het de levensader van het centrum. Hier vind je winkels, cafés en ijssalons, en het is de plek waar locals ’s avonds hun rondje lopen. Tegen de avond is het er gezellig druk, met mensen die op terrasjes zitten of gewoon op en neer wandelen. De marmeren stenen zijn door de eeuwen heen spiegelglad gesleten, dus let een beetje op als het geregend heeft.

Bezoekdetails: vrij toegankelijk, gratis, doorkruist de hele oude stad, levendig in de vroege avond.

Museum voor Antiek Glas (Muzej antičkog stakla)

Het Museum voor Antiek Glas is een verrassing die veel bezoekers overslaan. Het zit in een 19e-eeuws paleis aan de rand van de oude stad, met uitzicht over de haven. De collectie is een van de grootste verzamelingen Romeins glaswerk ter wereld, met flesjes, kruikjes, urnen en sieraden die bij opgravingen in de regio Zadar zijn gevonden.

Wat het bijzonder maakt is hoe goed het bewaard is gebleven. Sommige stukken hebben na bijna tweeduizend jaar nog die typische regenboogglans gekregen. Er is ook een werkplaats waar glasblazers laten zien hoe Romeinen glas maakten, en je kunt er een eigen stukje kopen. Voor wie van archeologie houdt is dit een aanrader, en het is binnen, dus handig bij regen of hitte.

Bezoekdetails: tegen betaling, aan de oostkant van de oude stad bij de haven, demonstraties glasblazen in het seizoen.

Schiereiland Punta Bajlo en zonsondergang

De westpunt van het oude centrum, bij Punta Bajlo, is de plek voor de beroemde zonsondergang van Zadar. Hier ligt ook het zeeorgel, en als de zon over de Adriatische Zee in het water zakt, kleurt de hele hemel rood en oranje. Alfred Hitchcock noemde deze zonsondergang ooit de mooiste ter wereld, en die uitspraak komt nog overal terug.

Of het echt de allermooiste is, laat ik in het midden, maar het uitzicht is wel prachtig. Op heldere avonden zie je de silhouetten van de eilanden tegen de oranje lucht. Het kan er druk worden, dus kom op tijd voor een goed plekje op de trappen van het zeeorgel. Neem iets te drinken mee en wacht gewoon af.

Direct na de zonsondergang gaat de Groet aan de Zon aan en hoor je het zeeorgel doorspelen. Het is het soort moment dat je je het langst van je bezoek aan Zadar herinnert.

Bezoekdetails: vrij toegankelijk, gratis, aan de westpunt bij het zeeorgel, kom ruim voor zonsondergang.

Reistips voor Zadar

Beste reistijd

De prettigste maanden zijn mei, juni en september. Het is dan warm genoeg om te zwemmen, maar niet zo heet en druk als in het hoogseizoen. In juli en augustus loopt het kwik op richting de 30 graden en zit de oude stad vol, mede door de cruiseschepen die overdag passagiers afzetten. Wil je rust, kom dan buiten die twee maanden. April en oktober zijn nog steeds aangenaam voor stadswandelingen, al is het water dan fris voor een duik.

Hoe kom je er

Luchthaven Zadar (ZAD) ligt ongeveer twaalf kilometer ten zuidoosten van de stad en wordt vooral in de zomer door veel directe vluchten aangevlogen. Een shuttlebus brengt je in een klein half uur naar het busstation, vlak bij de oude stad. Met de auto rijd je over de A1-snelweg, die Zadar verbindt met het noorden en het zuiden van het land. Vanuit andere kustplaatsen zijn er ook bus- en bootverbindingen, en de ferryterminal ligt op loopafstand van het centrum.

Wil je het jezelf makkelijk maken, dan kun je vooraf een taxi of transfer boeken die je bij aankomst op de luchthaven opwacht en zo naar je adres in Zadar brengt.

Praktisch

De oude stad is autovrij en goed te belopen, dus parkeer je auto buiten de muren. Er zijn betaalde parkeerterreinen aan de rand van het schiereiland, maar die zitten in het hoogseizoen snel vol. Zet de auto dan wat verder weg en loop het laatste stukje, dat scheelt een hoop gezoek. Trek schoenen met een goede zool aan, want de marmeren straten zijn glad. Pinnen kan vrijwel overal, en in cafés betaal je in euro, want Kroatië gebruikt sinds 2023 de euro.

Accommodatie in Zadar

Het aanbod loopt van appartementen en pensions in de oude stad tot grotere hotels in de wijken Borik en Puntamika, even ten noorden van het centrum. Wil je ’s avonds zo het zeeorgel op lopen, kies dan iets in of vlak bij de oude stad, al betaal je daar in de zomer wel de hoofdprijs. Voor een rustiger verblijf met strand voor de deur zit je in Borik goed, vanwaar je met de bus of een wandeling langs het water in het centrum bent. Boek in juli en augustus ruim van tevoren, want de betere plekken zijn dan snel weg.

Eten en drinken in Zadar

De Dalmatische keuken draait om verse vis, olijfolie en groente, en in Zadar eet je dat in de konobas, de traditionele eethuizen in de oude stad en de zijstraten. Vermijd de terrassen die pal op de drukste route liggen en duik een steegje in, daar eet je vaak beter en goedkoper. Een paar dingen die je geprobeerd moet hebben:

• Verse vis van de dag, simpel gegrild met olijfolie, knoflook en peterselie
• Crni rižot, een zwarte risotto met inktvis en de bijbehorende inkt
• Pašticada, een langzaam gestoofde rundvleesstoof met gnocchi, een klassiek feestgerecht
• Maraschino, de kersenlikeur die oorspronkelijk uit Zadar komt en hier al eeuwen wordt gestookt
• Pag-kaas (Paški sir) van het nabije eiland Pag, een pittige schapenkaas
• Verse vijgen, dadels en lokale olijfolie van de markten in de stad

Dagtrips vanuit Zadar

Nationaal Park Kornati

De Kornati-eilanden zijn een archipel van bijna honderd onbewoonde eilanden en rotsen voor de kust. Het is een nationaal park van kale, lichte rotsen die uit zee oprijzen, met heldere baaien ertussen. Je bezoekt het met een boottocht, en die vertrekken in het seizoen dagelijks vanuit Zadar en de omliggende dorpen. Een dagtocht omvat meestal varen tussen de eilanden, een stop om te zwemmen en vaak een lunch aan boord of in een havenrestaurantje. Voor wie van leegte en stilte op het water houdt is dit een mooie dag.

De Plitvicemeren

Nationaal Park Plitvice ligt ongeveer anderhalf uur landinwaarts en hoort op het werelderfgoed van UNESCO. Het is een keten van zestien meren op verschillende hoogtes, met elkaar verbonden door watervallen en houten vlonderpaden die dwars over en langs het water lopen. Het water heeft die bijzondere turkooizen kleur. Ga vroeg, want het wordt er in de zomer behoorlijk druk. Vanuit Zadar zijn er georganiseerde dagtochten, maar met een huurauto ben je flexibeler en kun je de drukte voor zijn.

Nationaal Park Paklenica

Paklenica ligt het dichtst bij, aan de voet van het Velebit-gebergte, een klein uur rijden. Het park bestaat uit twee diepe kloven, Velika en Mala Paklenica, met steile rotswanden die populair zijn bij klimmers. Voor wandelaars zijn er paden van een rustig uurtje tot stevige dagtochten de bergen in. Het contrast met het felle licht van de kust is groot, want in de kloof loop je in de schaduw langs een beekje. Neem goede wandelschoenen en voldoende water mee.

Šibenik

Iets verder naar het zuiden ligt Sibenik, een Venetiaanse havenstad met een kathedraal die volledig uit steen is opgetrokken en op het werelderfgoed staat. Het is goed te combineren met een bezoek aan de watervallen van Krka in de buurt. Reken op ongeveer een uur rijden, en dan heb je een rustige dag in een stad die minder bekend is maar net zo de moeite waard.

Nin

Een kwartier naar het noorden ligt Nin, de oudste koningsstad van Kroatië, op een eilandje midden in een lagune. Je komt er voor het piepkleine kerkje van het Heilige Kruis, de lange zandstranden eromheen en de eeuwenoude zoutpannen waar nog op de oude manier zout wordt gewonnen. Een fijne halve dag als je strand en geschiedenis wilt combineren.

Pag

Over de Pag-brug ben je in ongeveer een uur op het eiland Pag, en dat voelt meteen als een andere wereld. Het landschap is hier kaal en wit, bijna een maanlandschap, met overal lage stenen muurtjes en kuddes schapen. Daar komt ook de beroemde Paški sir vandaan, de pittige schapenkaas die je echt even moet proeven. Wil je het andere uiterste, dan ga je naar Novalja, waar het feeststrand Zrce ’s zomers tot in de kleine uurtjes doorgaat, of je bekijkt de oude zoutpannen voor de rust.

Conclusie

Zadar is een stad die je niet overdondert maar langzaam voor zich wint. Je loopt over een Romeins forum, beklimt een klokkentoren, hoort de golven muziek maken en wacht ’s avonds op de zonsondergang met een ijsje in je hand. Daartussen zit genoeg om je dagen mee te vullen, en met de Kornati-eilanden, de Plitvicemeren en Paklenica binnen handbereik combineer je de stad makkelijk met een flinke dosis natuur. Wie de drukte van het diepe zuiden wil mijden en toch alles van de Dalmatische kust wil zien, zit hier precies goed.

Veelgestelde vragen