Ontdek de beste bezienswaardigheden in Vukovar

Vukovar ligt in het uiterste oosten van Kroatië, in Slavonië, precies waar het riviertje de Vuka in de Donau stroomt. De stad telt ongeveer 22.000 inwoners en dankt haar naam aan die samenvloeiing. In Nederland kennen mensen Vukovar meestal van één ding, het beleg van 1991, en dat verhaal loopt hier overal doorheen. Het is daarnaast de stad van een barok paleis aan het water en van een prehistorische cultuur die haar naam aan deze plek ontleent.

Inleiding tot Vukovar

Vukovar is geen gewone stadstrip en dat weet je van tevoren. Van 25 augustus tot 18 november 1991 lag de stad 87 dagen onder vuur, en wat er daarna van over was, is in de decennia erna weer opgebouwd. Sommige gebouwen zijn nauwkeurig gerestaureerd, andere staan er nog gehavend bij, en de watertoren is bewust kapot gelaten. Dat maakt een bezoek serieus, maar het is niet het hele verhaal. De stad ligt namelijk aan de Donau, en daar merk je in de zomer weinig oorlog van. De promenade is breed en groen, er varen vrachtschepen voorbij en aan het water zitten terrassen. Vier kilometer verderop ligt een van de belangrijkste archeologische vindplaatsen van Midden-Europa, en veertig minuten rijden verder begint de wijnstreek van Ilok.

Mijn tip: doe de zware plekken in de ochtend, als je nog scherp bent, en houd de middag vrij voor de rivier. Begin bij het ziekenhuis of Ovčara, klim daarna de watertoren op, en laat de dag eindigen op de promenade bij de monding van de Vuka.

Geschiedenis van Vukovar

De geschiedenis begint hier eerder dan de meeste bezoekers denken. Vlak buiten de stad lag rond 3000 voor Christus een van de belangrijkste nederzettingen van de Vučedol-cultuur, die haar naam aan deze plek dankt. Later kwamen de Romeinen, daarna de Hongaren met hun burcht.

In de zestiende eeuw namen de Ottomanen de streek over. Toen de Habsburgers het oosten heroverden, kwam Vukovar in handen van de familie Eltz, Duitse graven die de stad in de achttiende eeuw een barok gezicht gaven. Vukovar groeide uit tot een welvarende handelsstad met een gemengde bevolking van Kroaten, Serviërs, Hongaren en Duitsers, en in de twintigste eeuw kwam daar de industrie bij. De Tsjechische schoenfabrikant Bata begon in 1931 in Borovo een fabriek met een eigen arbeiderswijk ernaast.

In 1991, bij het uiteenvallen van Joegoslavië, werd Vukovar bijna drie maanden belegerd door het Joegoslavische leger en Servische paramilitaire eenheden. De stad viel op 18 november 1991 en was toen grotendeels verwoest. Wat daarna gebeurde, waaronder de moord op patiënten en personeel van het ziekenhuis bij Ovčara, wordt herdacht op de plekken waar het gebeurde. Vukovar kwam pas in 1998 weer onder Kroatisch bestuur, en de wederopbouw duurt tot vandaag.

Top 10 bezienswaardigheden in Vukovar

De watertoren van Vukovar

De watertoren, in het Kroatisch de Vodotoranj, is het symbool van de stad. Het bouwwerk werd in 1968 opgeleverd, is vijftig meter hoog en stond tijdens het beleg van 1991 op een strategisch punt. Het werd meer dan zeshonderd keer geraakt. Na de oorlog was de vraag wat ermee moest gebeuren, en de keuze viel op iets ongebruikelijks. De toren is versterkt en veilig gemaakt, maar de 640 gaten van de beschietingen zijn zichtbaar gelaten.

Sinds oktober 2020 kun je naar binnen. Er is een expositie over het beleg en de wederopbouw, en boven ligt een uitzichtplatform. Vanaf daar kijk je over de Donau, de daken van de stad en de vlakte aan de overkant.

Bezoekdetails: dagelijks open met ruimere zomertijden, buiten het seizoen korter; betaalde entree met korting voor kinderen en gezinnen; reken op ongeveer een uur inclusief het platform.

Kasteel Eltz en het Stadsmuseum Vukovar

Aan de Donau staat het paleis van de graven Eltz, gebouwd tussen 1749 en 1751 en later uitgebreid, met een lange gele barokgevel naar de rivier. Het was het landgoed van een van de rijkste families van Slavonië, met een eigen park en bijgebouwen. In 1991 raakte het zwaar beschadigd. De restauratie was in oktober 2011 klaar en sinds januari 2014 is de vaste opstelling van het Stadsmuseum Vukovar er weer te zien.

Binnen loop je door zeventien zalen met ruim tweeduizend voorwerpen, van archeologie en de Habsburgse tijd tot de schilderijen en meubels van de familie, met een ingetogen afdeling over de belegering. Een deel van de collectie werd in 1991 weggevoerd en kwam pas jaren later terug. Het gebouw zelf is de andere helft van het bezoek waard, zeker de kant die uitkijkt over het water.

Bezoekdetails: dinsdag tot en met zondag open, maandag gesloten; betaalde entree, combinatietickets met andere locaties mogelijk; reken op anderhalf uur.

Museum van de Vučedol-cultuur

Vier kilometer stroomafwaarts langs de Donau ligt de vindplaats van Vučedol, en daar staat sinds 2015 een van de mooiste musea van Kroatië. Het gebouw is in de helling zelf gebouwd, met een lange dalende route die je stap voor stap door de prehistorie leidt. Je loopt letterlijk het terrein in waar de opgraving plaatsvond.

De ster van de collectie is de Vučedol-duif, een versierd aardewerken vaatje van ruim vierduizend jaar oud dat in Kroatië bijna een nationaal symbool is. Even bijzonder is de Vučedol-kalender, een pot met een patroon van sterrenbeelden dat als een van de vroegste kalendervoorstellingen van Europa geldt. De opstelling is modern, met veel reconstructies en uitleg in het Engels, en werkt goed voor kinderen.

Bezoekdetails: dagelijks open, in de winter beperkter; betaalde entree, kinderkorting; vier kilometer buiten de stad, per auto of taxi; reken op anderhalf uur.

Plaats van herinnering, Ziekenhuis Vukovar 1991

Onder het ziekenhuis van Vukovar ligt de kelder waar tijdens het beleg de gewonden lagen. Het ziekenhuis was in die maanden het laatste functionerende punt van de stad, met honderden patiënten in gangen en schuilruimtes, terwijl er boven de grond werd gevochten. Die kelder is nu ingericht als gedenkplaats, zo goed mogelijk zoals het er in 1991 uitzag.

Je loopt langs bedden, medische spullen en figuren die de situatie tonen, met beeld- en geluidsfragmenten erbij en een audiogids die je door de ruimtes leidt. Het is stil en sober gebracht. Hier wordt het beleg pas echt concreet. Ga er in de ochtend heen en neem daarna even de tijd buiten.

Bezoekdetails: open op vaste dagen, meestal met rondleiding of audiogids, controleer de tijden vooraf; betaalde entree; bezoek duurt ongeveer een uur.

Ovčara, gedenkhuis en massagraf

Vijf kilometer ten zuidoosten van de stad, tussen de akkers, ligt Ovčara. In een voormalige landbouwloods werden op 20 november 1991 ruim tweehonderdzestig mensen vastgehouden die uit het ziekenhuis waren weggevoerd. Zij werden vermoord en begraven op een veld even verderop. Het massagraf is in 1996 opgegraven en de zaak werd behandeld door het Joegoslavië-tribunaal in Den Haag.

De loods is sinds 2006 een gedenkhuis. Binnen is het donker, met een vloer van hulzen, foto’s van de slachtoffers aan de wand en een licht dat langzaam door de ruimte beweegt. Het ontwerp legt niets uit en dramatiseert niets. Op de plek van het graf zelf staat een eenvoudig monument in het veld. Behandel het hier zoals je een begraafplaats behandelt.

Bezoekdetails: beperkte openingstijden, buiten het seizoen vaak alleen op afspraak; entree laag of vrijwillig; alleen per auto bereikbaar, ongeveer tien minuten rijden.

De herdenkingsbegraafplaats van de slachtoffers van de Vaderlandse Oorlog

Aan de rand van de stad ligt een groot veld met witte kruisen in rijen, het Memorijalno groblje. Het is aangelegd in 1998, toen 938 lichamen werden opgegraven uit wat het grootste massagraf van Europa sinds de Tweede Wereldoorlog was. Elk van hen kreeg een wit kruis. Een deel van de graven draagt geen naam, omdat de slachtoffers nooit zijn geïdentificeerd.

Je loopt langs de rijen en de omvang doet de rest. Op 18 november trekt hier een herdenkingsstoet naartoe vanuit het centrum, met tienduizenden deelnemers uit heel Kroatië. Kom je dan, houd er rekening mee dat de stad vol is.

Bezoekdetails: vrij toegankelijk, geen entree; aan de rand van de stad, per auto of te voet vanaf het centrum; een half uur is genoeg.

De Donaupromenade en de monding van de Vuka

Vukovar keert zich naar het water, en op de promenade langs de Donau verzamelt de stad zich in de zomer. Het is een brede wandelroute met bomen, bankjes en terrassen, met uitzicht over een van de breedste stukken Donau in Kroatië. In het seizoen legt hier geregeld een riviercruiseschip aan.

Het mooiste punt is de samenvloeiing van de Vuka en de Donau. Daar staat het Centrale Kruis, een wit stenen kruis dat de slachtoffers van de stad herdenkt en dat op elke foto van Vukovar terugkomt. Vanaf hier loop je in een paar minuten naar het kasteel of het centrum. Ga tegen zonsondergang, dan kleurt het water en zitten de terrassen vol.

Bezoekdetails: vrij toegankelijk, dag en nacht; rondvaarten in de zomer, informeer bij de toeristische dienst; wandeling van een half uur tot een uur.

Het franciscanenklooster en de kerk van Sint-Filippus en Jacobus

Op de heuvel boven de stad staat het franciscanenklooster met de kerk van de heiligen Filippus en Jacobus. De monniken vestigden zich hier na het vertrek van de Ottomanen en legden in 1723 de eerste steen. De kerk is later verlengd tot bijna zestig meter, waarmee ze na de kathedralen van Zagreb en Đakovo de langste van Kroatië is. Vanaf het plein voor het klooster kijk je over de daken en de Donau.

In 1991 raakte het complex zwaar beschadigd. De herbouw begon in 1999 en duurde jaren, en de kerk is inmiddels weer in gebruik. Het klooster bewaart daarnaast een collectie oude boeken en kerkelijke voorwerpen. De klim naar boven is kort en het uitzicht maakt het goed.

Bezoekdetails: kerk vrij toegankelijk buiten de diensten om, bedekkende kleding gewenst; kloostercollectie op aanvraag of vaste tijden; reken op drie kwartier inclusief het uitzicht.

Adica

Langs de Donau, vlak bij het centrum, ligt Adica, een beboste uiterwaard die als stadspark dienstdoet. Het is een strook wilgen- en populierenbos met wandelpaden, een houten hangbrug over een zijarm en hier en daar een picknickbank. Bij hoogwater staat een deel onder water, en dan zie je hoe de rivier hier van nature werkt.

Voor de inwoners is dit de plek om te wandelen of hard te lopen. Voor bezoekers werkt het als tegenwicht, een half uur groen tussen de musea door. Er zijn vogels, er is schaduw en het is er stil. Neem in de zomer iets tegen muggen mee.

Bezoekdetails: vrij toegankelijk en gratis; op loopafstand van het centrum langs de Donau; een rondje duurt drie kwartier tot een uur.

Borovo Naselje, de Bata-wijk

Ten noordwesten van het centrum ligt Borovo Naselje. In 1931 opende de Tsjechische schoenfabrikant Bata hier een fabriek en bouwde er een complete wijk voor de arbeiders bij, naar hetzelfde model als in het Tsjechische Zlín. Woningen, scholen, een ziekenhuis, kleuterscholen en sportvelden, allemaal in één plan. Op zijn hoogtepunt werkten er tienduizenden mensen.

De architectuur is strak functionalistisch, met bakstenen blokken in rijen, veel groen ertussen en een helder raster. Sommige gebouwen zijn opgeknapt, andere staan er verweerd bij, en de fabriek is een schim van wat het was. Loop er een uurtje rond als je van twintigste-eeuwse architectuur houdt.

Bezoekdetails: vrij toegankelijk, het is een gewone woonwijk; per auto of bus vanaf het centrum in een kwartier; reken op een uur rondlopen.

Reistips voor Vukovar

Hoe kom je er

Vukovar ligt bijna veertig kilometer ten zuidoosten van Osijek, over de D2 ongeveer drie kwartier rijden, en er gaan geregeld bussen tussen beide steden. Vanuit Zagreb is het ruim driehonderd kilometer over de A3, drie tot vier uur, met ook directe bussen. De dichtstbijzijnde luchthaven is Luchthaven Osijek (OSI), een klein vliegveld met seizoensverbindingen op ruim twintig kilometer. In de stad kom je overal te voet, maar voor Ovčara, Vučedol en Ilok is een auto veruit het handigst.

Land je op Osijek en wil je zonder overstappen doorreizen, dan regel je vooraf een transfer die je bij aankomst oppikt.

Beste reistijd

Vukovar heeft een uitgesproken continentaal klimaat. De zomer is warm, gemiddeld 28 graden en soms boven de dertig, en dan zijn de promenade en de rondvaarten op hun best. Mei, juni en september zijn het prettigst om te wandelen en musea te doen. Het najaar is het seizoen van de wijnoogst in Ilok. De winter is koud en mistig, rond de 2 graden. Rond 18 november staat de stad in het teken van de herdenking, indrukwekkend om mee te maken maar wel druk.

Handig om te weten

In Kroatië betaal je met de euro en pinnen kan bijna overal. Het centrum is compact en vlak, en parkeren is goedkoop of gratis. Prijzen liggen hier een stuk lager dan aan de kust. Reken op gewone Kroatische openingstijden en musea die maandag dichtgaan, dus check de tijden vooraf. Bij de herdenkingsplekken praat je zachtjes en fotografeer je niet waar dat wordt gevraagd. Neem in de zomer muggenspray mee.

Accommodatie in Vukovar

Het aanbod is klein en daarmee ook betaalbaar. Je vindt een paar hotels, waaronder enkele aan de Donau, en verder vooral appartementen, pensions en privékamers in het centrum. Wil je alles te voet doen, kies dan iets tussen de watertoren en de promenade, want daar ligt het meeste op tien minuten lopen. Reis je met de auto en wil je ook Ilok en Kopački rit meepakken, dan is een adres aan de rand met parkeerplek praktischer. Boek ruim vooruit rond 18 november, want dan zit de streek vol.

Eten en drinken in Vukovar

De Slavonische keuken is stevig, rijk gekruid en draait om vlees, riviervis en paprika. Je eet hier goed en voor weinig, vooral in de kleinere eethuizen en de traditionele čarda langs het water. Een paar dingen om te proberen:

• Kulen, de gerookte en gerijpte worst van Slavonië, pittig van de paprika, meestal met kaas en brood erbij.
• Čobanac, een dikke stoofpot van drie of vier soorten vlees met veel paprika, het herdersgerecht van de streek.
• Fiš paprikaš, een vurig rode vissoep van Donaukarper, langzaam getrokken en flink gekruid.
• Verse zoetwatervis van de grill, karper of meerval, simpel bereid met wat citroen.
• Graševina en Traminac uit Ilok, de witte wijnen van de heuvels veertig kilometer verderop.
• Rakija van eigen fruit als afsluiter, vaak van pruim of abrikoos.

Dagtrips vanuit Vukovar

Het oosten van Slavonië is compact. Binnen een uur rijden liggen een barokke vestingstad, een wijnstreek aan de Donau en een van de grootste wetlands van Europa.

Osijek

Bijna veertig kilometer naar het noordwesten ligt Osijek, de vierde stad van Kroatië en het centrum van Slavonië. Het hoogtepunt is de Tvrđa, de best bewaarde barokke vesting van het land, met een centraal plein vol okergele gevels en terrassen. Verder loop je over de Drava-promenade naar de witte voetgangershangbrug en zie je de neogotische co-kathedraal. Met de auto of bus ben je er in drie kwartier, en het vult een hele dag. Osijek

Ilok

Bijna veertig kilometer stroomafwaarts langs de Donau ligt Ilok, het oostelijkste stadje van Kroatië en het middelpunt van de bekendste wijnstreek van Slavonië. Op de heuvel boven de rivier staat het Odescalchi-kasteel, met daaronder wijnkelders uit de vijftiende en de achttiende eeuw waar je kunt proeven. In 1953 ging er een grote partij Traminac uit Ilok naar de kroning van Elizabeth II, en dat vertellen ze hier graag. Reken op een halve dag.

Natuurpark Kopački rit

In de hoek waar de Drava in de Donau stroomt, ruim drie kwartier rijden ten noorden van Vukovar, ligt Kopački rit. Dit moeraslandschap beslaat 231 vierkante kilometer en staat bij hoogwater grotendeels blank. Vanuit het bezoekerscentrum bij Kopačevo vertrekken boottochten door de kanalen, langs riet en wilgen, met kans op zeearenden, reigers en herten. In het voor- en najaar strijken er tienduizenden trekvogels neer.

Tot slot

Vukovar vraagt iets meer van je dan een gemiddelde stad, en daarom blijft een bezoek hangen. Je klimt een watertoren op die de sporen van 1991 nog draagt en je loopt door een kelder waar een stad drie maanden schuilde. Daarna bekijk je een barok paleis aan de Donau, sta je oog in oog met een duif van ruim vierduizend jaar oud en drink je in de avond een glas Graševina aan de rivier. De stad doet geen moeite om je iets te verkopen, ze laat gewoon zien wat er is. Neem er een hele dag voor en blijf slapen.

Veelgestelde vragen over Vukovar