Ontdek de beste bezienswaardigheden in Varaždin

Varaždin ligt in het noordwesten van Kroatië, in de regio Midden-Kroatië, op zo’n tachtig kilometer ten noorden van Zagreb en vlak bij de Sloveense grens. De stad ligt aan de rivier de Drava en geldt als de mooiste barokstad van het land. Waar de meeste reizigers meteen doorreizen naar de kust, vind je hier pastelkleurige paleizen, een wit middeleeuws kasteel met ronde torens en een compacte oude stad die je te voet ontdekt. Varaždin was ooit een tijdlang de hoofdstad van Kroatië, en dat verleden zie je nog overal terug.

Inleiding tot Varaždin

De meeste mensen komen voor de barokke binnenstad. Rond het Koningsplein staat de ene pastelkleurige gevel na de andere, met paleizen in zachtgeel, roze en oker. Het geheel is gaaf bewaard gebleven doordat de stad nooit door oorlogen of zware industrie werd verwoest. Buiten het barok is Varaždin een leefbare provinciestad gebleven, met studenten, fietsers en boeren uit het Zagorje die op de markt hun groente verkopen.

De stad is compact genoeg om te voet te doen, maar groot genoeg om er een paar dagen rond te hangen. Veel reizigers nemen Varaždin mee als dagtrip vanuit Zagreb, maar wie hier blijft slapen merkt dat het ’s avonds, als de dagjesmensen weg zijn, het rustigst wordt. Neem de tijd om rond te dwalen: drink een koffie op het Koningsplein en verbaas je over hoeveel mooie gevels er in zo’n klein centrum bij elkaar staan.

Geschiedenis van Varaždin

Varaždin wordt voor het eerst genoemd in 1181, in een document van de Hongaarse koning Béla III, en groeide al snel uit tot een handelsplaats aan de Drava. In 1209 kreeg de stad stadsrechten als vrije koninklijke stad, een van de oudste van het land. De ligging op de route tussen Midden-Europa en de Adriatische kust maakte haar welvarend en geliefd bij kooplieden en edelen.

Het wit gepleisterde kasteel, de Stari grad, vormde eeuwenlang de verdedigingskern. In de zestiende eeuw werd het verbouwd tot een fort tegen de Ottomaanse opmars, met dikke aarden wallen en ronde torens. Rond die kern lieten rijke families paleizen optrekken, en zo ontstond de barokke binnenstad. Het hoogtepunt kwam in de achttiende eeuw: tussen 1767 en 1776 was Varaždin zelfs de hoofdstad van Kroatië, met de zetel van de Kroatische ban. Aan die bloeiperiode kwam een einde door een grote stadsbrand in 1776, waarna de hoofdstadfunctie naar Zagreb verhuisde en nooit meer terugkwam.

Juist doordat het zijn centrale rol verloor, bleef de barokke kern zo ongeschonden bewaard. Latere eeuwen voegden weinig grootschaligs toe, waardoor de stad in haar achttiende-eeuwse jasje bleef hangen. Vandaag staat Varaždin bekend als het best bewaarde barokensemble van Kroatië en dingt het mee naar een plek op de werelderfgoedlijst van UNESCO.

De top 10 bezienswaardigheden in Varaždin

Het Oude Kasteel (Stari grad)

Het Oude Kasteel, of Stari grad, is het symbool van Varaždin. Het witte middeleeuwse complex met zijn ronde torens en houten galerij rond de binnenhof torent uit boven een groene gracht en de oude stadswallen. De kern gaat terug tot de veertiende eeuw, maar het huidige uiterlijk kreeg het kasteel in de zestiende eeuw, toen het werd verbouwd tot vesting tegen de Ottomanen.

Binnen zit tegenwoordig het stadsmuseum van Varaždin, met zalen vol meubels, wapens, schilderijen en voorwerpen uit het verleden van de stad. Via de houten galerij rond de binnenplaats kijk je steeds weer uit over de binnenhof. Loop ook even buitenom: vanaf de grasvelden en de oude wallen heb je het mooiste zicht op de witte torens. Voor kinderen voelt het als een echt sprookjeskasteel.

Bezoekdetails: entree voor het stadsmuseum binnenin; de buitenkant en de wallen zijn vrij toegankelijk.

De barokke binnenstad

De barokke binnenstad is waar Varaždin zijn reputatie aan dankt. Rond het Koningsplein, in het Kroatisch Trg kralja Tomislava, staan pastelkleurige paleizen en burgerhuizen met sierlijke gevels, smeedijzeren balkons en versierde poorten. De stad ontkwam aan de verwoestingen die veel andere steden troffen, waardoor dit het best bewaarde barokensemble van Kroatië is.

Het mooiste doe je te voet. De binnenstad is grotendeels autovrij en compact, dus je dwaalt zonder moeite van het ene pleintje naar het andere, langs terrassen, kleine winkels en steeds weer een nieuwe gevel. Kijk ook omhoog, want veel van de mooiste details, zoals stucwerk, wapenschilden en beelden, zitten net boven ooghoogte. ’s Avonds, als de dagjesmensen weg zijn, zie je pas hoe gaaf het geheel bewaard is gebleven.

Bezoekdetails: vrij toegankelijk; grotendeels autovrij en het best te voet te ontdekken.

Het stadhuis

Aan het Koningsplein staat het stadhuis van Varaždin, een van de oudste stadhuizen van Europa die nog steeds als zodanig in gebruik zijn. Al sinds 1523 wordt vanuit dit gebouw de stad bestuurd, en de slanke klokkentoren met het stadswapen is een herkenningspunt op het plein.

De grootste publiekstrekker is de wachtwissel. In het zomerseizoen lopen op zaterdag rond het middaguur leden van de Purgari, de oude stadswacht, in blauw historisch kostuum voor het stadhuis op en neer. De ceremonie gaat terug op een eeuwenoude traditie, is gratis te bekijken en spreekt vooral kinderen aan. Ook zonder wachtwissel loont het de moeite de gevel en de toren te bekijken vanaf een terras aan het Koningsplein.

Bezoekdetails: de buitenkant en het plein zijn vrij toegankelijk; wachtwissel doorgaans op zaterdag in het zomerseizoen.

De begraafplaats van Varaždin

Een begraafplaats als bezienswaardigheid klinkt gek, maar de stadsbegraafplaats van Varaždin is echt bijzonder. In 1905 vormde tuinarchitect Herman Haller haar om tot een parkbegraafplaats naar Frans voorbeeld, geïnspireerd op tuinen als die van Schönbrunn in Wenen. Het resultaat is een rustig, groen wandelpark met strak gesnoeide coniferen, hoge hagen en lanen in een geometrisch patroon.

Je loopt er tussen duizenden bomen en struiken die in de loop der jaren tot groene muren en bogen zijn uitgegroeid. Het voelt eerder als een arboretum dan als een dodenakker. Veel inwoners komen er wandelen, en als bezoeker stap je er even uit de drukte van de stad. De begraafplaats ligt op loopafstand van het centrum en is gratis toegankelijk.

Bezoekdetails: vrij toegankelijk tijdens openingsuren; op loopafstand van de binnenstad, geen entree.

De kathedraal

De kathedraal van Maria-Hemelvaart is een van de mooiste barokke kerken van het noorden van Kroatië. Het gebouw werd in de zeventiende eeuw opgetrokken door de jezuïeten en kreeg later de status van kathedraal toen Varaždin een eigen bisdom werd.

Binnen wacht een rijk versierd barok interieur. Het hoge altaar is een uitbundig kunstwerk vol verguldsel en beelden, en samen met de zijaltaren, de fresco’s en het orgel geeft het de ruimte een theatrale uitstraling. De kathedraal ligt midden in het oude centrum en is goed te combineren met de andere bezienswaardigheden. Het is een actieve kerk, dus tijdens diensten kun je niet altijd naar binnen en gelden kledingvoorschriften.

Bezoekdetails: doorgaans vrij toegankelijk buiten de diensten om; bedek schouders en knieën bij een bezoek.

Het Špancirfest

Eind augustus verandert Varaždin tien dagen lang in één groot straatfestival, het Špancirfest. De naam komt van het Duitse woord voor flaneren, en dat is precies de bedoeling. De pleinen en straten vullen zich met straatmuzikanten, kunstenaars, ambachtslieden en kraampjes.

Het festival trekt jaarlijks zo’n driehonderdduizend bezoekers en is een van de grootste evenementen van het noorden van Kroatië. Overdag struin je langs marktkramen en straattheater, ’s avonds zijn er concerten op verschillende pleinen, met de barokke gevels als decor. Wil je erbij zijn, boek dan ruim van tevoren je accommodatie, want de stad zit dan snel vol.

Bezoekdetails: vrij toegankelijk straatfestival eind augustus; accommodatie tijdig boeken.

Sermage-paleis en de galerij

Het Sermage-paleis is een van de mooiste rococo-paleizen van Varaždin. Het sierlijke gebouw met zijn zachtgele gevel en versierde poort werd in de achttiende eeuw opgetrokken voor een adellijke familie en herbergt vandaag de oude- en moderne-kunstcollectie van het stadsmuseum.

Binnen hangt een verzameling schilderijen van Kroatische en buitenlandse meesters, van oude portretten en landschappen tot modernere werken. De collectie is compact, en de elegante zalen van het paleis vormen een passende omlijsting. Het paleis ligt op loopafstand van het Koningsplein en is goed te combineren met de andere musea van de stad.

Bezoekdetails: entree voor de galerij; gelegen in de binnenstad op loopafstand van het Koningsplein.

Het insectenmuseum

Het Entomološki muzej, oftewel het insectenmuseum, is gevestigd in het fraaie Herzer-paleis. De collectie gaat terug op de Varaždinse natuurliefhebber Franjo Košćec, die in de eerste helft van de twintigste eeuw een enorme verzameling insecten aanlegde.

In de zalen vind je duizenden zorgvuldig opgezette kevers, vlinders en andere insecten, vaak in fraaie vitrines en met aandacht voor hun leefomgeving. Met hele wanden vol kleurrijke vlinders is dit voor kinderen een van de leukste plekken van de stad, en ook volwassenen kijken hun ogen uit. Het museum ligt centraal en is makkelijk te combineren met de andere bezienswaardigheden.

Bezoekdetails: entree voor het museum; gelegen in het Herzer-paleis in de binnenstad.

Kasteel Trakošćan

Op ongeveer een uur rijden van Varaždin ligt kasteel Trakošćan, een van de bekendste kastelen van Kroatië. Het witte kasteel staat op een heuvel boven een meer, met torens, kantelen en spiegelend water aan zijn voet. De oorspronkelijke burcht gaat terug tot de middeleeuwen, maar het romantische uiterlijk kreeg het complex in de negentiende eeuw.

Binnen is het kasteel ingericht als museum, met originele meubels, wapens, portretten en jachttrofeeën van de adellijke familie die er eeuwenlang woonde. Buiten kun je rond het meer wandelen, een bootje huren of genieten van het uitzicht vanaf de oever. Trakošćan is een van de geliefdste dagtrips vanuit Varaždin en goed te bereiken met de auto.

Bezoekdetails: entree voor het kasteelmuseum; op zo’n uur rijden van Varaždin, het best met de auto.

Dagtrip Zagreb

De hoofdstad Zagreb ligt op zo’n tachtig kilometer naar het zuiden en is vanuit Varaždin uitstekend als dagtrip te doen. Met de trein of de auto ben je er in iets meer dan een uur, dus je kunt ’s ochtends vertrekken en ’s avonds weer terug zijn.

In de bovenstad van Zagreb wandel je langs de kleurrijke Sint-Markuskerk en de kathedraal, terwijl de benedenstad bruist van de cafés, winkels en de beroemde Dolac-markt. Veel reizigers combineren de twee steden in één reis door het noorden van Kroatië, juist omdat ze zo dicht bij elkaar liggen.

Bezoekdetails: Zagreb ligt op zo’n 80 kilometer; per trein of auto in iets meer dan een uur te bereiken.

Reistips voor Varaždin

Beste reistijd

De aangenaamste maanden zijn mei, juni en september. Het weer is dan zacht, de terrassen op het Koningsplein zitten vol en het is nog niet te warm om de hele dag te wandelen. De zomer kan flink heet worden, met temperaturen die overdag ruim boven de vijfentwintig graden uitkomen. Voor het Špancirfest kom je eind augustus, al is het dan druk en zit de accommodatie snel vol. April en oktober zijn rustiger en goedkoper, met fris maar vaak prachtig weer om de stad in alle rust te bekijken.

Hoe kom je er

Varaždin heeft geen eigen luchthaven; de dichtstbijzijnde is Luchthaven Zagreb (ZAG), op zo’n negentig kilometer naar het zuiden. Vanaf het vliegveld rijd je in iets meer dan een uur over de snelweg naar Varaždin met de auto of een vooraf geboekte transfer. Per openbaar vervoer ga je eerst naar het centraal station van Zagreb en stap je daar over op een directe bus of trein, die de stad in iets meer dan een uur verbinden. Varaždin is ook goed bereikbaar vanuit Slovenië en het noorden van Kroatië, en de compacte binnenstad doe je daarna te voet.

Praktisch

In Kroatië betaal je sinds 2023 met de euro. De oude binnenstad is grotendeels autovrij en vlak, dus wandelen is hier het prettigst en je hebt weinig openbaar vervoer nodig. Heb je een huurauto voor dagtrips naar Trakošćan of het Zagorje, kies dan een hotel met eigen parkeergelegenheid of een parkeerplaats net buiten het autovrije deel. Voor een bezoek aan de kathedraal geldt een bedekkend kledingvoorschrift, dus neem in de zomer iets mee voor over je schouders.

Accommodatie in Varaždin

In en rond de barokke binnenstad vind je sfeervolle boetiekhotels en kleine pensions in historische panden, waar je alles op loopafstand hebt. Iets buiten het centrum liggen ruimere hotels en gastenverblijven die vaak voordeliger zijn en waar parkeren makkelijker is. Wie het noordwesten van Kroatië verkent, kan ook een privé-appartement of een verblijf op een landgoed in het groene Zagorje boeken. Varaždin is kleiner en rustiger dan de kuststeden, dus je vindt hier makkelijker een plek voor een goede prijs, al loont het in de festivalweek eind augustus om ruim van tevoren te boeken.

Eten en drinken in Varaždin

De keuken van Varaždin en het noorden van Kroatië is stevig en hartig, heel anders dan de visgerechten van de kust. Hier draait het om vlees, deeg en de opbrengst van het vruchtbare achterland, met invloeden uit de Midden-Europese keuken. Ga voor de lokale gerechten naar een traditioneel eethuis. Een paar dingen om te proberen:

• Štrukli, gevulde deegrolletjes met verse kwark, gebakken of gekookt, het bekendste gerecht van de streek.
• Purica s mlincima, gebraden kalkoen met dunne, in bouillon gekookte deeglappen, een klassieker uit het noorden.
• Zagorski štrukli in hartige of zoete vorm, vaak met room en kaas overbakken.
• Kotlovina, een rijk gerecht van vlees en worst dat buiten in een grote pan wordt bereid.
• Een stuk gibanica of een andere streekgebak als zoete afsluiter.
• Een glas lokale wijn uit het Zagorje of een huisgemaakte rakija als digestief.

Dagtrips vanuit Varaždin

Varaždin is een prima uitvalsbasis voor het noordwesten van Kroatië. In een straal van ongeveer een uur reizen liggen kastelen, de hoofdstad en de groene heuvels van het Zagorje.

Zagreb

De hoofdstad Zagreb ligt op zo’n tachtig kilometer naar het zuiden en is met trein of auto in iets meer dan een uur te bereiken. Je wandelt er door de historische bovenstad met de Sint-Markuskerk en de kathedraal, en door de benedenstad vol cafés, musea en de Dolac-markt. Een grootstedelijker gezicht van Kroatië, in een dag te combineren met je verblijf in Varaždin.

Kasteel Trakošćan

Op ongeveer een uur rijden ligt het witte kasteel Trakošćan boven een idyllisch meer, een van de bekendste van Kroatië. Je bezoekt het kasteelmuseum met zijn historische interieurs en wandelt daarna rond het meer, waar je ook een bootje kunt huren. Goed te bereiken met de auto.

Het Kroatisch Zagorje

Ten zuidwesten van Varaždin strekt zich het groene, glooiende Zagorje uit, een heuvellandschap vol wijngaarden, dorpjes en kastelen. Je rijdt langs barokke kerkjes, kuuroorden met thermaalbaden en het openluchtmuseum Kumrovec, dat het traditionele dorpsleven laat zien. Een ideale streek om een dag rond te toeren met de auto.

Maribor en Ptuj in Slovenië

De Sloveense grens ligt vlakbij, met aan de andere kant de oude steden Maribor en Ptuj. Ptuj is een van de oudste steden van Slovenië, met een fraai kasteel en een centrum aan de Drava; Maribor staat bekend om zijn wijnstreek en de oudste wijnstok ter wereld. Beide zijn vanuit Varaždin in ongeveer een uur te bereiken.

Conclusie

Varaždin laat het andere Kroatië zien, ver van de drukke kust. Een ochtendkoffie op het pastelkleurige Koningsplein, een middag in het witte kasteel en een wandeling door de stille parkbegraafplaats, en daartussendoor een dagtrip naar Trakošćan of Zagreb. De stad heeft de gaafste barokarchitectuur van het land en de gemoedelijkheid van een provinciestad. Neem je de tijd om hier te slenteren, dan snap je waarom Varaždin de mooiste barokstad van Kroatië wordt genoemd.

Veelgestelde vragen