Ontdek de beste bezienswaardigheden in Stari Grad

Stari Grad ligt aan de noordkust van het eiland Hvar in Midden-Dalmatië, aan het einde van een lange, diepe baai die het stadje al millennia beschut tegen de zee. De naam betekent letterlijk oude stad, en dat klopt precies: dit is een van de oudste bewoonde plekken van heel Europa. De Grieken stichtten hier hun kolonie Pharos toen Rome nog een dorp was. Het aardige is dat Stari Grad al die ouderdom draagt zonder er drukte van te maken, een stenen stadje dat zijn eigen tempo aanhoudt.

Inleiding tot Stari Grad

De meeste mensen kennen Hvar van het glamoureuze Hvar-stad aan de zuidkant, met zijn jachten en strandclubs. Stari Grad is het tegenovergestelde. Hier draait het om stille steegjes van lichte steen, kleine pleintjes met een vijgenboom en een waterkant waar de vissersboten naast de terrassen liggen. Je verdwaalt er hooguit een straat ver, want het stadje is klein, maar dat dwalen is precies de charme. Achter de oude stad ligt de Starogradse vlakte, het landbouwgebied dat de Grieken ruim tweeduizend jaar geleden in keurige percelen verdeelden. Tussen de wijngaarden en olijfbomen liggen nog steeds dezelfde stenen muurtjes en paden, en het hele gebied staat op de werelderfgoedlijst van UNESCO. Geen museum, maar een landschap waar boeren gewoon doorwerken zoals hun voorouders dat deden.

Mijn tip vooraf: neem de tijd en verlaag je tempo. Stari Grad beloont niet de reiziger die alles afvinkt, maar degene die op een terras aan de baai kijkt hoe de boten binnenkomen. Begin je dag vroeg met een wandeling over de vlakte als het nog koel is, en bewaar de middag voor het water en de schaduw van de steegjes.

Geschiedenis van Stari Grad

De geschiedenis begint in 384 voor Christus, toen kolonisten van het Griekse eiland Paros hier een nederzetting stichtten die ze Pharos noemden. Ze kozen het uiteinde van de beschutte baai, een veilige natuurlijke haven, en legden meteen het omringende land aan in een strak raster van akkers. Daarmee is Stari Grad een van de oudste continu bewoonde stadjes van Europa.

De Grieken werden opgevolgd door de Romeinen, die de vlakte verder uitbreidden en hier hun villa’s bouwden. Daarna wisselden de heersers elkaar af, met de Republiek Venetië als de partij die de langste sporen naliet. Onder Venetiaans bestuur kreeg het stadje zijn huidige gezicht van lichte steen, met kerken, kloosters en herenhuizen rond de oude haven. De bekendste inwoner uit die tijd is de dichter Petar Hektorovic, die in de zestiende eeuw zijn ommuurde zomerverblijf Tvrdalj liet bouwen, mede als onderdak voor de bevolking als er piraten kwamen. In dezelfde eeuw werden de kloosters versterkt tegen aanvallen vanaf zee.

Dat de Griekse erfenis zo gaaf bewaard bleef, is internationaal erkend. De Starogradse vlakte met haar antieke akkerpatroon staat sinds 2008 op de werelderfgoedlijst van UNESCO. Het gaat om die uitzonderlijke continuïteit, want hier ligt een landbouwlandschap dat na ruim drieëntwintig eeuwen nog vrijwel in zijn oorspronkelijke vorm bewerkt wordt.

De top 10 bezienswaardigheden in Stari Grad

De Stari Gradse vlakte (Starogradsko polje)

De Starogradse vlakte is het pronkstuk van het eiland en de reden dat Stari Grad op de erfgoedkaart staat. De Griekse kolonisten verdeelden dit vlakke land in de vierde eeuw voor Christus in rechthoekige percelen, gescheiden door lage stenen muurtjes en rechte paden. Dat raster ligt er na ruim tweeduizend jaar nog grotendeels zoals het was, een van de best bewaarde voorbeelden ter wereld van zo’n antieke landindeling. En het werd nooit een museumstuk: boeren verbouwen er nog altijd wijn en olijven tussen dezelfde muurtjes die hun verre voorgangers stapelden. Je loopt of fietst er over de oude paden langs wijngaarden en kleine stenen schuilhutjes, met krekels als enige geluid. Nergens een hek of een kassa.

Ga vroeg of tegen de avond, want overdag is er weinig schaduw. Neem water en goede schoenen mee, dan kun je uren ronddwalen.

Bezoekdetails: vrij toegankelijk landbouwgebied, te voet of per fiets vanaf het stadje; geen entree, wel beperkte schaduw.

Tvrdalj-kasteel

Tvrdalj is het bekendste gebouw van Stari Grad, het zomerverblijf van de zestiende-eeuwse dichter Petar Hektorovic. Hij bouwde het niet als pronkpaleis maar als een kleine, zelfvoorzienende wereld, met een ommuurde tuin, een duiventil en in het hart een rechthoekige visvijver vol zeebrasem. Dat water staat via een kanaaltje in verbinding met de zee, zodat de vissen vers bleven. Hektorovic was ook een denker, en dat zie je terug in de spreuken die hij overal in de muren liet ingraveren, over vergankelijkheid, gastvrijheid en de dood. Hij wilde bovendien dat zijn huis bescherming bood aan de dorpelingen bij gevaar, wat je in de stevige muren terugziet.

Loop rustig rond de vijver, lees een paar spreuken en geniet van de stille binnentuin.

Bezoekdetails: losse entree, in het seizoen dagelijks geopend; centraal in het oude stadje gelegen.

De oude stad en de haven

Het hart van Stari Grad is het stenen stadje aan het uiteinde van de lange, beschutte baai. Hier liggen de smalle steegjes, de pleintjes en de waterkant waar de vissersboten en de terrassen elkaar bijna raken. Doordat de baai zo diep landinwaarts snijdt, ligt het water altijd kalm, en dat maakt de haven al sinds de Grieken een veilige aanlegplek. Tussen de lichte stenen gevels hangt wasgoed, staan bloempotten en zitten katten in de zon. ’s Avonds vult de waterkant zich met mensen die langs het water wandelen, terwijl de lichtjes van de overkant in de baai weerspiegelen.

Loop gewoon doelloos rond, de mooiste hoekjes vind je vanzelf. Bewaar de waterkant voor de avond.

Bezoekdetails: vrij toegankelijk; terrassen aan het water zijn iets duurder dan in de straatjes erachter.

Het Dominicanenklooster

Aan de rand van het stadje, vlak bij het water, staat het Dominicanenklooster Sint-Petrus de Martelaar. Het werd in de vijftiende eeuw gesticht en later versterkt met dikke muren en een toren, omdat piraten toen een echte bedreiging vormden. Die combinatie van klooster en vesting geeft het een eigen karakter, half gewijd, half verdedigingswerk. Binnen vind je een kerk en een klein museum met kunst, oude munten en boeken, en in de tuin staan cipressen en oude muren. Het pronkstuk is een schilderij van de bewening van Christus dat aan de Venetiaanse meester Tintoretto wordt toegeschreven. In de kloostertuin ligt bovendien het graf van de dichter Petar Hektorovic. Een rustige plek om even uit de zon te stappen, met beperkte openingstijden, dus stem je bezoek daarop af.

Bezoekdetails: losse entree, beperkte openingstijden buiten het hoogseizoen; aan de oostkant van de baai.

De Sint-Stefanuskerk

De Sint-Stefanuskerk is de parochiekerk van Stari Grad en staat aan het centrale plein Skor, een van de mooiste plekjes van het stadje. De huidige barokke kerk werd in de zeventiende en achttiende eeuw gebouwd op de plek van veel oudere voorgangers, en de stevige klokkentoren ernaast bepaalt het silhouet van de oude stad. Binnen vind je altaren van marmer, oude schilderijen en kunst uit de tijd dat het stadje bloeide onder Venetiaans bestuur, toen Stari Grad een belangrijk handels- en cultuurcentrum op het eiland was. Het plein ervoor is een aangename plek om even te zitten, met wat schaduw en een terras of twee. Kleed je netjes als je naar binnen wilt, met bedekte schouders en knieën. Buiten de diensten kun je meestal rustig rondkijken.

Bezoekdetails: vrij toegankelijk buiten de diensten; aan het plein Skor in het centrum, bedekkende kleding gewenst.

De Griekse oorsprong Pharos

Stari Grad is letterlijk gebouwd op de Griekse stad Pharos, in 384 voor Christus gesticht door kolonisten uit Paros. Daarmee behoort het tot de oudste stedelijke nederzettingen aan deze kust. Onder en tussen de latere huizen liggen nog resten van die antieke stad, en op verschillende plekken in en rond het centrum kun je stukken Griekse en Romeinse muur zien die zijn opgegraven. De bekendste resten zijn delen van de oude stadsmuren en fundamenten. Voor wie van geschiedenis houdt is het bijzonder om te beseffen dat je over straten loopt die hun oorsprong in de vierde eeuw voor Christus hebben. Vraag in het stadje naar de plekken waar de resten zichtbaar zijn, want ze liggen verspreid; het lokale museum en de informatiebordjes geven de context.

Bezoekdetails: verspreide resten in en rond het centrum, deels vrij te bekijken; museum geeft de context.

De stranden rond de baai

Stari Grad heeft geen brede zandstranden, maar de kiezel- en rotsstrandjes langs de lange baai maken dat goed. Doordat de baai zo diep landinwaarts ligt, is het water er bijna altijd kalm en helder, fijn om rustig te zwemmen of snorkelen. Vlak bij het stadje vind je de eerste plekjes om in te duiken, en hoe verder je langs de oever loopt, hoe meer rust je krijgt. De bekendste strandjes liggen aan de noordkant van de baai, te bereiken via een wandelpad langs het water met dennenbomen voor schaduw. Onderweg passeer je kleine inhammen waar je vaak een plekje voor jezelf vindt. Neem waterschoenen mee, want de bodem is steenachtig. Voor meer keus pak je de fiets of de auto naar de afgelegen baaien verderop.

Bezoekdetails: vrij toegankelijke kiezel- en rotsstrandjes langs de baai; waterschoenen handig, kalm en helder water.

De wijn- en olijfgaarden van de vlakte

De Starogradse vlakte is niet alleen een erfgoedlandschap maar ook een levende wijnstreek. Op dezelfde percelen die de Grieken uitzetten, groeien al millennia druiven en olijven, en Hvar staat bekend om zijn krachtige rode wijnen en fijne olijfolie. Tussen de oude stenen muurtjes liggen kleine wijngaarden waar familiebedrijven hun eigen oogst verbouwen. Verschillende boeren en wijnhuizen verwelkomen bezoekers voor een proeverij. Je proeft er lokale druivenrassen zoals Plavac Mali, geserveerd met olijfolie, schapenkaas en gedroogde vijgen. Vraag bij je accommodatie of het toeristenkantoor welke wijnhuizen open zijn, want de meeste werken op afspraak.

Bezoekdetails: proeverijen bij boeren en kleine wijnhuizen op de vlakte, meestal op afspraak; te bereiken per fiets of auto.

Wandel- en fietsroutes

Stari Grad is een prima uitvalsbasis voor wie graag actief is. Vanuit het stadje lopen routes over de vlakke akkers van de Starogradse vlakte en door de heuvels naar de buurdorpen Jelsa en Vrboska aan de oostkant. De paden zijn deels de oude verbindingswegen die al eeuwen door het landschap lopen, met onderweg uitzicht op wijngaarden, olijfbomen en de kustlijn. Fietsers kunnen de vlakte rustig rondrijden of de heuvels in, waar je uitzicht krijgt over de baai. Onderweg vind je in de dorpjes een konoba om bij te komen. Huur een fiets in het stadje of neem je wandelschoenen mee, en begin in de zomer vroeg om de hitte voor te zijn.

Bezoekdetails: netwerk van vrij toegankelijke wandel- en fietsroutes vanaf Stari Grad; fietshuur in het stadje, vroeg vertrekken in de zomer.

Dagtrips Hvar-stad en Jelsa

Vanuit Stari Grad bereik je de rest van het eiland makkelijk, en dat opent een paar mooie dagtrips. Aan de andere kant van het eiland ligt het glamoureuze Hvar-stad, met zijn levendige haven, het Spaanse fort hoog boven de stad en de chique strandclubs. Het contrast met het ingetogen Stari Grad is groot. Dichterbij liggen de dorpjes Jelsa en Vrboska aan de oostkant. Jelsa is een sympathiek haventje met palmen en terrasjes, en Vrboska geldt als het Klein Venetië van Hvar door zijn kanaaltjes en bruggetjes. Beide zijn goed voor een halve of hele dag, eventueel met een wijnproeverij onderweg.

Je bereikt deze plekken met de bus over het eiland, met een huurauto of scooter, of in het seizoen per boot. Stem de bustijden van tevoren af, want buiten het hoogseizoen rijden er minder.

Bezoekdetails: Hvar-stad, Jelsa en Vrboska te bereiken per bus, auto, scooter of boot; check de dienstregeling buiten het seizoen.

Reistips voor Stari Grad

Beste reistijd

De aangenaamste maanden zijn mei, juni en september. Het water is dan warm genoeg om te zwemmen en het is nog niet bloedheet. Juli en augustus zijn het drukst en duurst, en via de veerhaven komen er dan veel dagjesmensen langs, al blijft Stari Grad altijd rustiger dan Hvar-stad. Kom je toch in de hoogzomer, plan dan je wandelingen over de vlakte vroeg in de ochtend. April en oktober zijn stiller en goedkoper, met zacht weer om te wandelen en te fietsen, al is zwemmen dan een gok.

Hoe kom je er

Stari Grad ligt op het eiland Hvar en heeft een eigen veerhaven net buiten het stadje. Vanuit Split vaart de autoveerboot in ongeveer twee uur rechtstreeks naar Stari Grad, de meest gebruikte route. Reis je zonder auto, dan kun je ook de snelle catamaran naar Hvar-stad of Jelsa nemen en daarvandaan met de bus verder. De dichtstbijzijnde luchthaven is Split (SPU); een transfer dekt het landgedeelte tot de veerhaven van Split, waarna je met de autoveerboot rechtstreeks naar Stari Grad vaart.

Praktisch

In Kroatië betaal je sinds 2023 met de euro. De oude kern is compact en autoluw, met steegjes van gladgesleten steen, dus draag schoenen met grip; parkeren doe je aan de rand van het stadje. Pinnen kan vrijwel overal, al is wat contant geld handig voor de kleine konoba’s en marktkraampjes. Voor de kerken geldt een bedekkend kledingvoorschrift, dus neem in de zomer iets mee voor over je schouders.

Accommodatie in Stari Grad

Slapen kan ruwweg op twee manieren. In en rond de oude kern vind je kleine appartementen, gastenkamers en een enkel boetiekhotel in oude stenen huizen, op loopafstand van de waterkant. Nadeel is dat het er in het hoogseizoen ’s avonds rumoerig kan zijn door de terrassen en dat je koffers door smalle straatjes moet slepen. Wie meer rust zoekt, kiest een verblijf iets buiten het centrum of langs de baai, vaak met eigen parkeerplek en uitzicht op het water, en alsnog binnen tien minuten in de oude stad. Boek in juli en augustus ruim van tevoren, want het aanbod op het eiland is beperkt.

Eten en drinken in Stari Grad

De Dalmatische keuken op Hvar draait om de zee, om olijfolie en om wat het land geeft. Je eet er verse vis, schaaldieren en gegrilde groente, met de wijn en olie van de vlakte vlak om de hoek. Ga voor de echte gerechten in een konoba, het traditionele eethuis, en niet voor de toeristenkaarten pal aan het water. Een paar dingen die je wat mij betreft moet proberen.

• Gregada, een traditioneel visgerecht van Hvar met witte vis, aardappel, knoflook en witte wijn.
• Verse vis en schaaldieren van de dag, simpel gegrild met citroen en olijfolie van het eiland.
• Peka, vlees of octopus dat langzaam gaart onder een metalen klok met hete kolen, meestal vooraf te bestellen.
• Pasticada, gestoofd rundvlees in een zoetzure saus, traditioneel met gnocchi.
• Lokale schapenkaas en gedroogde vijgen, vaak geserveerd bij een wijnproeverij.
• Een glas Plavac Mali van de Starogradse vlakte, en als afsluiter een rakija.

Dagtrips vanuit Stari Grad

Stari Grad is een fijne uitvalsbasis voor de rest van het eiland en de eilanden in de buurt. De meeste bestemmingen liggen op een korte rit of een boottocht.

Hvar-stad

Aan de zuidkant van het eiland ligt het mondaine Hvar, het tegenovergestelde van het rustige Stari Grad. Boven de haven torent het Spaanse fort met uitzicht over de Pakleni-eilanden, en in de smalle straatjes vind je het grootste plein van Dalmatië met een prachtige kathedraal. Overdag druk met dagjesmensen, ’s avonds met strandclubs. Je bent er met de bus of de auto in ongeveer een halfuur.

Het eiland Vis

Verder op zee ligt Vis, het verste bewoonde eiland voor de Dalmatische kust en daardoor rustiger en oorspronkelijker dan zijn buren. Op het programma staan de Blauwe Grot bij het eilandje Bisevo, het vissersdorp Komiza en de baaien waar de tweede Mamma Mia-film werd opgenomen. Je bereikt Vis meestal via een overstap, dus plan deze trip met aandacht voor de boottijden.

Jelsa en Vrboska

Dichter bij huis, aan de oostkant van het eiland, liggen Jelsa en Vrboska. Jelsa is een sympathiek haventje met palmen, terrasjes rond het water en wandelroutes de heuvels in. Vrboska heet niet voor niets het Klein Venetië van Hvar, met zijn kanaaltjes, bruggetjes en een versterkte kerk. Beide zijn goed te combineren met een halve dag en onderweg een wijnproeverij op de vlakte.

De Starogradse vlakte en de heuvels

Voor een dag dichtbij huis hoef je het stadje nauwelijks uit. Trek de wandel- of fietsschoenen aan en verken de Starogradse vlakte met haar antieke akkers, of klim de heuvels in voor uitzicht over de baai. Onderweg stop je bij een wijngaard of een afgelegen baaitje om te zwemmen, zonder boot of bus.

Conclusie

Stari Grad is een van die plekken waar je geschiedenis niet hoeft op te zoeken, omdat je er gewoon doorheen loopt zolang je er bent. Een ochtend over de Griekse akkers van de vlakte, een middag aan het kalme water van de baai, een avond op een terras tussen de stenen gevels. Het stadje combineert ruim drieëntwintig eeuwen geschiedenis met de rust van een echt eilanddorp, en dat maakt een paar dagen hier zelden genoeg. Wie de drukte van Hvar-stad even links laat liggen, ontdekt het oudste hoekje van het eiland.

Veelgestelde vragen