Ontdek de beste bezienswaardigheden in Split

Split ligt aan de Adriatische kust van Kroatië, halverwege het land in de regio Midden-Dalmatië. Het is de tweede stad van Kroatië en een van de oudste bewoonde plekken aan deze kust. Het bijzondere is dat de oude stad letterlijk in een Romeins keizerpaleis is gebouwd: tussen de antieke muren wonen nog steeds mensen, draaien cafés en hangen wasrekken tussen de stenen. Je loopt er niet door een museum, maar door een stad die zo’n zeventien eeuwen oud is.

Inleiding tot Split

De meeste reizigers komen voor de oude stad. Het paleis van Diocletianus beslaat een flink stuk van het historische centrum, en daaromheen liggen latere middeleeuwse buurten met smalle steegjes, pleintjes en kerktorens. Je verdwaalt er gegarandeerd, tussen een Romeinse zuil op de ene hoek en een barokke gevel op de volgende.

Buiten de muren is Split een gewone havenstad, met een drukke veerhaven, een waterfrontboulevard met palmen en een beboste schiereiland in het westen waar de stad gaat sporten en wandelen. Veel toeristen gebruiken Split als springplank naar de eilanden, maar de stad zelf verdient meer dan een tussenstop. Blijf een paar nachten en je merkt dat het ’s avonds, als de dagjesmensen weg zijn, juist het mooist wordt.

Geschiedenis van Split

De geschiedenis van Split begint met de Romeinse keizer Diocletianus. Hij kwam uit deze streek en liet hier tussen ongeveer 295 en 305 na Christus een enorm paleis bouwen bij het oude Salona, als residentie voor na zijn troonsafstand. In 305 deed hij vrijwillig afstand van de macht, iets wat een Romeins keizer zelden deed, en hij woonde in zijn paleis tot zijn dood rond 311 na Christus.

Het complex was geen gewone villa. Het mat ongeveer 215 bij 180 meter, met muren tot zo’n 26 meter hoog, en besloeg ongeveer 30.000 vierkante meter, ruwweg drie hectare. De helft was keizerlijk woonvertrek, de andere helft diende voor het garnizoen en de bedienden. Na de val van het Romeinse Rijk raakte het paleis niet in verval maar werd het juist bevolkt: toen het nabijgelegen Salona in de zevende eeuw werd verwoest, vluchtten de inwoners binnen de dikke muren en richtten er hun huizen in. Zo groeide een paleis uit tot een complete stad.

Door de eeuwen heen wisselden de heersers elkaar af. Split viel onder Byzantium, onder Kroatische en Hongaarse koningen en eeuwenlang onder de Republiek Venetië, die haar sporen naliet in de architectuur en de keuken. Daarna kwamen de Habsburgers, kort de Fransen en opnieuw Oostenrijk, tot Split in de twintigste eeuw deel werd van Joegoslavië en uiteindelijk van het onafhankelijke Kroatië. Elke periode bouwde verder op de Romeinse fundamenten zonder ze te slopen. Het complex met het paleis van Diocletianus staat sinds 1979 op de werelderfgoedlijst van UNESCO, om dat unieke samengaan van een keizerpaleis dat nooit een ruïne werd en tot vandaag bewoond is.

De top 10 bezienswaardigheden in Split

Diocletianus’ Paleis (Dioklecijanova palaca)

Het paleis is geen losse bezienswaardigheid maar de kern van de hele oude stad. Je betreedt het via een van de vier oude poorten, vernoemd naar metalen: de Gouden, de Zilveren, de IJzeren en de Bronzen Poort. Binnen loop je door dezelfde stratenstructuur die de Romeinse landmeters bijna zeventien eeuwen geleden uitzetten, met twee hoofdassen die elkaar kruisen bij het Peristil, het ceremoniële plein middenin het paleis.

Het paleis kwam nooit leeg te staan. Tussen de antieke muren zitten woningen, winkels, restaurants en kleine appartementen waar mensen permanent wonen. Boven een Romeinse boog hangt een airco, naast een tweeduizend jaar oude muur staat een espressobar. De mooiste momenten zitten in de zijsteegjes. Het paleis staat sinds 1979 op de UNESCO-werelderfgoedlijst.

Bezoekdetails: vrij toegankelijk via de vier poorten; de losse onderdelen zoals de kelders en de kathedraal hebben eigen entree en openingstijden.

Kathedraal van Sint-Domnius (Katedrala svetog Duje)

De kathedraal van Sint-Domnius heeft een wrang verhaal. Het gebouw was oorspronkelijk het mausoleum van keizer Diocletianus, de man die christenen vervolgde. In de middeleeuwen bouwden de christenen het achthoekige grafmonument om tot hun kathedraal en wijdden het aan Sint-Domnius, een lokale martelaar die juist onder Diocletianus om het leven kwam. De keizer kreeg dus een kerk over zich heen die zijn eigen slachtoffer eert.

Binnen is het kleiner dan je zou verwachten, maar des te rijker. Het ronde middendeel met de oude koepel, de houtgesneden deuren uit de dertiende eeuw en de versierde altaren maken het de moeite waard. Het geldt als een van de oudste kathedralen ter wereld die nog als kerk in gebruik is. Ga vroeg, want het is er vaak druk, en houd rekening met bedekte schouders en knieën.

Bezoekdetails: entree via combiticket dat vaak ook de schatkamer, de crypte en de doopkapel omvat; de toren koop je los of in hetzelfde ticket.

Peristil (Peristyle)

Het Peristil was het ceremoniële plein van het paleis, de plek waar je voor de keizer verscheen. Nog altijd komt hier het meeste leven van de oude stad samen. Aan weerszijden staan rijen antieke zuilen van rood Egyptisch graniet, over zee aangevoerd toen het paleis werd gebouwd. Aan de korte zijde leidt een trap omhoog naar de vestibule.

Overdag verzamelen hier reisgroepen en doen gidsen hun verhaal. De treden aan de zijkant zijn een populaire zitplek, al hangt daar een terras dat geld vraagt voor het kussentje waarop je zit. ’s Ochtends vroeg en laat op de avond heb je het plein bijna voor jezelf. Regelmatig staan er kostuumacteurs als Romeinse wachters voor de foto, die een fooi verwachten.

Bezoekdetails: vrij toegankelijk, dag en nacht; mooiste licht vroeg in de ochtend.

Klokkentoren van de kathedraal

De klokkentoren naast de kathedraal is 57 meter hoog en het herkenningspunt van de skyline van Split. De bouw begon halverwege de dertiende eeuw en sleepte zich voort tot in de zestiende eeuw. De stijl is romaans en gotisch door elkaar, met opener verdiepingen naarmate je hoger komt.

De trappen zijn smal en op sommige stukken open, dus voor wie slecht tegen hoogte kan is het even doorbijten. Boven heb je rondom uitzicht over de daken van de oude stad, de haven, het schiereiland Marjan en de eilanden op de Adriatische Zee. Ga liefst vroeg, want bij drukte ontstaat opstopping op de nauwe trap.

Bezoekdetails: losse entree of via het combiticket van de kathedraal; smalle trap, niet geschikt voor wie hoogtevrees heeft.

Riva (Obala hrvatskog narodnog preporoda)

De Riva is de lange waterfrontboulevard langs de zuidgevel van het paleis, met palmen, witte parasols en een rij terrassen. ’s Avonds komt half de stad hierheen voor de avondwandeling die de Kroaten tot een ritueel hebben gemaakt: heen en weer lopen, bekenden groeten en naar de zee kijken.

Vanaf de boulevard heb je de zuidmuur van het paleis recht voor je, met daarachter de torens van de oude stad. Overdag is een koffie hier prijzig, maar tegen zonsondergang wordt het mooi, met het warme licht op de gevels en de boten die de haven in en uit varen. Vlak naast de boulevard ligt de groene markt en de vishal.

Bezoekdetails: vrij toegankelijk; terrassen aan de waterkant zijn duurder dan een paar straten landinwaarts.

Standbeeld van Grgur Ninski (Gregorius van Nin)

Net buiten de noordelijke Gouden Poort staat een enorm bronzen beeld van Grgur Ninski, oftewel Gregorius van Nin, een middeleeuwse bisschop die streed voor kerkdiensten in het Kroatisch in plaats van het Latijn. Het beeld is gemaakt door de Kroatische beeldhouwer Ivan Mestrovic en torent met een opgeheven vinger boven de bezoekers uit.

De grote teen van het beeld is goudglanzend gewreven. Volgens de plaatselijke traditie brengt het aanraken ervan geluk en zorgt het dat je ooit terugkeert naar Split, dus staat er bijna altijd een rijtje te wachten. Bij de Gouden Poort vind je bovendien wat schaduw onder de bomen, weg van de drukte.

Bezoekdetails: vrij toegankelijk, buiten de noordmuur bij de Gouden Poort; geen entree.

Kelders van het paleis (Podrumi)

Onder de keizerlijke vertrekken aan de zuidkant liggen de kelders, de Podrumi. Deze Romeinse onderbouw was ooit puur constructie, een fundament dat de woonruimtes erboven op niveau bracht met de waterpoort. Doordat ze eeuwenlang dichtgemetseld bleven, zijn de gewelven uitzonderlijk gaaf bewaard, als spiegelbeeld van de allang verdwenen ruimtes erboven.

Vandaag lopen er marktkraampjes met sieraden, kant en souvenirs door een deel van de kelders, en is een ander deel als museumruimte open. Game of Thrones-fans herkennen de gewelven meteen, want hier hield Daenerys haar draken vast. De koele, donkere ruimtes zijn op een hete zomerdag welkom en geven goed weer hoe massief het paleis was.

Bezoekdetails: de doorgang met kraampjes is vrij, het afgesloten museumdeel heeft losse entree.

Marjanheuvel en bospark

Ten westen van het centrum steekt het beboste schiereiland Marjan de zee in, de groene long van Split. Vanaf de oude stad loop je in een kwartiertje naar de eerste trappen, waarna paden door dennenbos omhoog kronkelen langs uitkijkpunten met zicht op de oude stad, de haven en de eilanden. Hoger op de berg staat de kleine kapel van Sint-Hieronymus tegen de rotsen aan.

Marjan is waar de inwoners van Split hardlopen, wandelen en aan de rotskust zwemmen. Het hoogste punt biedt het beste panorama, maar ook halverwege bij café Vidilica heb je al een mooi uitzicht met een koud drankje erbij. Ga in de zomer vroeg of tegen de avond, want de klim is warm en het bos biedt niet overal schaduw.

Bezoekdetails: vrij toegankelijk natuurpark; te voet vanaf het centrum, geen entree.

Tempel van Jupiter (Jupiterov hram)

In een smal steegje vlak bij het Peristil staat de tempel van Jupiter, een klein maar gaaf Romeins heiligdom uit de tijd van het paleis. Net als het mausoleum kreeg ook deze tempel in de middeleeuwen een nieuwe functie: doopkapel van de kathedraal. Binnen vind je een versierd tongewelf en een middeleeuws doopvont met een afbeelding van een Kroatische koning.

Bij de ingang zit een Egyptische sfinx van zwart graniet, een van de stukken die Diocletianus uit Egypte liet aanvoeren om zijn paleis te versieren. De meeste sfinxen uit die tijd zijn verminkt of verdwenen, dus dat deze er nog staat is bijzonder. Je vindt de tempel via het smalle straatje vanaf het Peristil.

Bezoekdetails: kleine losse entree, vaak in het kerkelijke combiticket inbegrepen; beperkte ruimte binnen.

Vestibul (Vestibule)

Aan de bovenkant van de trap bij het Peristil ligt de vestibule, de ronde, ooit koepelvormige inkomhal die toegang gaf tot de keizerlijke privévertrekken. Wie hier binnenkwam stond op het punt de keizer te ontmoeten, en de imposante hoogte was daarop berekend. De koepel is in de loop der eeuwen verdwenen, zodat je nu door een ronde opening recht de lucht in kijkt.

Juist dat open dak en de kale ronde muren zorgen voor een opmerkelijke akoestiek. Bijna elke dag staan hier klapa-zangers, mannen die in de Dalmatische traditie a capella meerstemmige liederen zingen. Loop er gerust binnen en luister; een fooi in het mandje wordt op prijs gesteld.

Bezoekdetails: vrij toegankelijk, boven aan de trap bij het Peristil; klapa-zang meestal overdag.

Reistips voor Split

Beste reistijd

De aangenaamste maanden zijn mei, juni en september: warm genoeg om te zwemmen en nog niet bloedheet. Juli en augustus zijn het drukst en duurst, met temperaturen die overdag ruim boven de dertig graden kunnen uitkomen. April en oktober zijn rustiger en goedkoper, met zacht weer dat ideaal is om te wandelen, al is zwemmen dan een gok.

Hoe kom je er

Luchthaven Split (SPU) ligt ongeveer 25 kilometer ten noordwesten van de stad, bij Kastela. Een shuttlebus brengt je naar het busstation naast de haven, en lijnbus 37 rijdt langs Trogir het centrum in. Split is verder goed bereikbaar met trein en bus vanuit Zagreb, en de veerhaven naast het centrum verbindt de stad met de eilanden en zelfs met Italië.

Praktisch

In Kroatië betaal je sinds 2023 met de euro. Het oude centrum is autovrij en vlak, al zijn de straatjes plaatselijk glad gesleten, dus draag schoenen met grip. Parkeren bij de oude stad is schaars en prijzig; met een huurauto kies je een hotel met eigen parkeerplek of een garage iets buiten het centrum. Pinnen kan overal. Voor de kerkgebouwen geldt een bedekkende kledingvoorschrift.

Accommodatie in Split

Slapen in Split kan ruwweg op twee manieren. Binnen de muren van het paleis vind je kleine appartementen en boetiekhotels die je midden in de geschiedenis zetten, al kan het er ’s avonds rumoerig zijn door de terrassen en moet je koffers door smalle steegjes slepen. Wie rust zoekt, kiest de wijken net buiten het centrum, richting Bacvice of Varos, met meer ruimte voor je geld en alsnog binnen tien minuten in de oude stad. Voor strand en zwemmen liggen de hotels langs de westkust en op Marjan verder weg maar rustiger. Boek in het hoogseizoen ruim van tevoren.

Eten en drinken in Split

De Dalmatische keuken draait om de zee, olijfolie en eenvoud. In Split eet je verse vis, schelpdieren en gegrilde groente, met invloeden uit de Venetiaanse tijd. Ga voor de lokale gerechten in een konoba, het traditionele eethuis, en niet naar de toeristenkaarten pal aan het Peristil. Een paar dingen om te proberen:

• Crni rizot, de zwarte risotto met inktvis die zijn kleur aan de inkt dankt.
• Peka, vlees of octopus dat langzaam gaart onder een metalen klok met hete kolen, meestal vooraf te bestellen.
• Pasticada, gestoofd rundvlees in een zoetzure saus, met gnocchi.
• Verse vis en schaaldieren van de markt, gegrild met citroen en olijfolie.
• Soparnik, een dunne hartige taart met snijbiet uit het achterland rond Split.
• Een glas Plavac Mali of een Dalmatische witte wijn, en als afsluiter een rakija.

Dagtrips vanuit Split

Split is een prima uitvalsbasis. In een straal van een à twee uur liggen watervallen, eilanden, vestingen en oude kuststadjes die elk een dag vullen.

De watervallen van Krka

Het nationale park Krka ligt zo’n anderhalf uur rijden naar het noorden en draait om een reeks watervallen waar de rivier in trappen omlaag stort. Het bekendste punt is Skradinski Buk, een brede cascade met houten loopbruggen erdoorheen. Combineer het eventueel met Sibenik, dat onderweg ligt.

Het eiland Brac met Zlatni Rat

Vanaf de haven van Split vaar je in een klein uur naar Brac, het dichtstbijzijnde grote eiland. De trekpleister is het strand Zlatni Rat bij Bol, een lange tong van fijne kiezels die als een vinger de zee in steekt en met de stroming van vorm verandert. Het is een van de bekendste stranden van Kroatië. Brac is ook bekend om zijn witte steen.

De vesting Klis

Ongeveer 15 kilometer ten noorden van Split torent de vesting Klis op een rotskam tussen twee bergen. De burcht bewaakte eeuwenlang de doorgang naar het binnenland en wisselde van eigenaar, van Kroatische koningen tot de Ottomanen. Vanaf de muren heb je een weids uitzicht over Split en de zee. Game of Thrones-fans kennen Klis als decor voor de fictieve stad Meereen; met de stadsbus ben je er zo.

Kuststadjes en eilanden in de buurt

Vlak ten westen van Split ligt het schilderachtige Trogir, een ommuurd stadje op een eilandje dat net als Split op de werelderfgoedlijst staat en goed te combineren is met de luchthaven. Verder op zee lokt het mondaine Hvar, het zonnigste eiland van Kroatië met een levendige haven en lavendelvelden.

Makarska

Zo’n vijfenzestig kilometer naar het zuidoosten, ongeveer een uur rijden, ligt Makarska. Hier wandel je over een palmenboulevard onder de steile wand van het Biokovo-gebergte, met een mooi stadsstrand vlakbij. Wie hoger wil, neemt de Biokovo Skywalk, een glazen platform hoog boven de kust.

Bol

Bol vind je op het eiland Brac, bereikbaar met de veerboot naar Supetar of in het seizoen met een snelle catamaran direct. In Bol ligt Zlatni Rat, het beroemdste strand van Kroatië, en daarboven verheft zich de top Vidova Gora.

Omiš

Zo’n vijfentwintig kilometer naar het zuidoosten ligt Omiš, waar de rivier de Cetina door een steile kloof de zee in komt. Het stadje is er voor wie van actie houdt: raften of ziplinen boven het dal. Boven de huizen staan nog twee oude piratenforten uit de tijd dat dit een roversnest was.

Vis

Vis is het verste bewoonde eiland voor de Dalmatische kust, en juist daardoor rustiger en oorspronkelijker dan zijn buren. Vanuit Split vaar je er in zo’n twee uur met de catamaran naartoe. Op het programma: de Blauwe Grot bij het eilandje Bisevo, het vissersdorp Komiza en de baaien waar de tweede Mamma Mia-film werd opgenomen.

Brela

Ongeveer vijftig kilometer zuidoostwaarts langs de kust ligt Brela, het mooiste strandplaatsje van de Makarska-riviera. Punta Rata wordt geregeld tot een van de mooiste stranden van Europa verkozen: witte kiezels, dennen die tot aan het water reiken en dat onwerkelijk heldere blauw.

Conclusie

In Split hoef je geschiedenis niet op te zoeken, want je woont er in zolang je er bent. Een ochtendkoffie tegen een Romeinse muur, een middag op de paden van Marjan, een avond op de Riva en daartussendoor een boot naar de eilanden. De stad combineert het gewicht van zeventien eeuwen met het gemak van een levende havenstad, en dat maakt een paar dagen hier zelden genoeg. Wie de drukte van de zomer omzeilt, ontdekt waarom Split veel meer is dan de plek waar de veerboot vertrekt.

Veelgestelde vragen